viño da madeira - Wikilingue - Encydia
O viño da Madeira é un viño fortificado, con elevado teor alcoólico, producido nas encostas e adegas da Rexión Demarcada da Illa da Madeira, so condicións edafoclimáticas excepcionais para o que concorren factores naturais e humanos. É o produto principal da economía da Rexión Autónoma da Madeira e un símbolo da Madeira en todo o mundo.
Táboa de contido |
Historia
A produción de viño da Madeira remonta case á época do descubrimento da illa (1419). As primeiras castas foron introducidas so ordes do Infante D. Henrique, e foron importadas de Cândia (capital de Creta , Grecia). Máis tarde foron introducidas outras castas, como a Tinta Negra Mole, a Sercial, a Boal, a Verdelho e a Malvasia. Estas últimas catro producen viños de calidade superior, en función das condicións climatéricas e da composición dos solos.
A produción de viño foi estimulada pola necesidade de abastecer os navíos nas rutas do Atlântico para o Novo Mundo e para a India, e pola presenza dos ingleses na illa, que fixeron que o viño fose coñecido en toda a Europa e América, tornándose o viño preferido en banquetes e mesas requintadas das cortes europeas e nas respectivas colonias. Por exemplo, foi con viño da Madeira que en 4 de xullo de 1776 se brindar á independencia dos Estados Unidos da América, probabelmente porque era o viño de elección do estadista Thomas Jefferson.
Hai varias historias curiosas sobre o viño da Madeira en referencias literarias desde o século XV, que axudan a reforzar a aura de viño especial en Inglaterra. Un caso coñecido é o da obra Henrique IV de William Shakespeare, na cal Falstaff foi acusado de trocar a súa alma por unha perna de polo e un cáliz de viño da Madeira. Outro caso dáse en 1478 e é o da condena á morte de George de York, Duque de Clarence, irmán de Eduardo IV de Inglaterra, que escolleu alegadamente ser afogado dentro dun tonel de viño Malvasia (nunca se souben cal foi o método de execución).
O Madeira coñeceu períodos de gran proxección internacional interpolados de situacións de crise. Os períodos de crise máis serios foron provocados pola aparición de doenzas que dizimaram os vinhedos (oídio en 1852 , e a filoxera en 1872 ), ben como falta de calidade (aparición do "invernadoiro" e dos híbridos produtores directos). Hoxe, coas técnicas modernas de vitivinicultura, transporte, divulgación e comercialización, recuperou a credibilidade e a aceptación no mercado internacional.
Importancia
Presentemente a Illa da Madeira produce e exporta cerca de 4.000.000 de litros de viño xeneroso da Madeira de alta calidade, mundialmente recoñecida, que representaban en 1999 , 43% das exportacións e saídas, das principais mercadorías madeirenses (fontes: Viño – Instituto do Viño da Madeira, Bordados e Obra de Vime – Instituto do Bordado e Tapeçarias do Arquipélago da Madeira, Flores e Banana – Dirección Rexional de Agricultura), distribuídos esencialmente polos seguintes produtores: Madeira Wine Company, S.A., Viños Justino Henriques, Fillos, Lda., H. M. Borges, Sucrs, Lda., Henriques & Henriques, Viños, S.A., Artur de Barros & Sousa, Lda., Pereira d’Oliveira (Viños), Lda. e Viños Barbeito (Madeira), Lda.
Este é o produto agro-industrial de maior peso na economía rexional.
As principais castas
A produción de Viño Madeira feita a partir da casta Tinta Negra Mole representa cerca de 90% do total, sendo os restantes 10%, o Sercial, o Verdelho, o Boal e o Malvasia, destinados a viños finos, en xeral destinados ao envellecemento en canteiro (envellecemento natural en casco sen recurso ao invernadoiro), e máis tarde comercializados por mellores prezos. O Sercial que terá que ser seco, o Verdelho medio seco, o Boal medio doce e o Malvasia doce, cando comercializados co designativo da casta, teñen que corresponder ao contido, ou sexa son monovarietais.
Unha idea antiga adaptada aos tempos modernos
O grosso da produción, 90%, é no xeral sometido á estufagem. É coñecido desde a antiguidade o efecto benéfico da calor no envellecemento dos viños. Os grego e romanos xa o usaban, e, na época das grandes viaxes marítimas dos portugueses, rapidamente se constatou que os viños da Madeira embarcados nos porões dos navíos, mercê das altas temperaturas dos trópicos, regresaban claramente mellorados (os célebres viños de “Torna-Viaxe”). De aí á tentativa de artificialmente producir o mesmo efecto foi un paso, xurdindo o século XVIII varios engenhos que se destinaban a conseguídelo, uns por quecemento directo, outros pola circulación de ar quente e posteriormente pola utilización de vapor de auga que circulaba en serpentinas de cobre que mergullaban no viño.
As técnicas foron evolucionando e presentemente os invernadoiros son construídos en aceiro inoxidável, con camisas de transmisión de calor, isotérmicas, aforrando inmensa enerxía, e apenas habendo choque térmico, dado que o líquido que circula nas camisas é auga a cerca de 70°C. Así o viño que é quecido con suavidade, permanece ao abrigo do ar (ambiente redutor) a cerca de 50°C, durante 90 días, findos os cales inicia un período de estágio doutros 90 días á temperatura ambiente. Durante este tempo, mercê de oxidações e reducións sucesivas, o viño adquire un aroma e un paladar sui generis e muda tamén de memoria, perdendo densidade cromática e adquirindo laivos acastanhados ou amarelados, de varias tonalidades, que caracteriza o Viño da Madeira novo. A partir de aquí o viño está apto a ser comercializado en consonância cun conxunto de procedementos técnicos e administrativos, adecuados a cada situación. Estes viños tamén de alta calidade, son comercializados só coa designación de “Madeira”. A eventual elucidação do tipo de viño ao consumidor é efectuada polos designativos, seco, medio seco, medio doce e doce, correspondendo respectivamente aos graos Baumé: <1.5, de 1.5 a 2.5, de 2.5 a 3.5 e >3.5.
Fortificação
Todos estes viños presentan unha graduação alcoólica que varía de 17 a 22 % en volume, e un teor de azucre comprendido entre 0 e cerca de 150 gramos por litro. Este azucre residual é o resultado da interrupción da fermentação alcoólica, por adição de alcol vínico co mínimo de 96,0 %, en momentos distintos da fermentação alcoólica, consoante se necesite de viños secos ou doces.
Produción: vendima e vinificação
Entre mediados de agosto e mediados de outubro realízanse as vendimas na Madeira. O punto máis alto é marcado pola Festa do Viño, realizada en setembro. O mosto resultante nas adegas é suxeito a fermentação interrompida por adição de alcol vínico no momento en que atinxe o nivel de dozura pretendido.
O sistema de vinificação tradicional do Viño da Madeira é a bica aberta, practicándose na maioría dos casos a prensagem directa das uvas. Con todo, algunhas empresas xa dispoñen de equipamento que lles permite facer vinificações con curtimenta, a que recorren cando pretenden facer viños, que prevén ficar moitos anos en casco, pois dan viños mellor estruturados e de maior longevidade.
Estabilidade
Como outros viños naturais, o Viño Madeira ten tendencia a formar depósito coa idade. San precipitacións de natureza tartárica (cristais de bitartarato no fondo da botella), proteica (precipitados amorfos que nunca depositan) ou corante (forman precipitados abondosas e ou peliculares). Está neste último caso a casse hidrolásica (Sciences et Téchiniques du Vin de Ribereau Gayon e Émile Peynaud, 1975), que leva moitas persoas a rexeitaren o seu consumo. Modernamente case todas as empresas proceden á ultra-refrixeración (arrefecimento a temperaturas moi preto do punto de congelação e filtragem a baixa temperatura) antes do engarrafamento. No entanto existen no mercado viños engarrafados hai moito tempo (a estabilidade é sempre temporal), de produción artesanal, ou opción técnica dos "puristas", que sufrirán depósitos ao longo do tempo. Nestes casos hai que proceder cuidadosamente á decantação do líquido sobrenadante, non habendo restricións ao seu consumo.
Consumo
O Viño da Madeira, un viño de todas as ocasións, perfectamente adecuado ás horas festivas e de convívio, só encontra ás refeições un momento menos propicio ao seu consumo, onde outros se inseren con máis naturalidade. Encontra porén como aperitivo e digestivo vocación privilexiada, podendo ser encontrado nas seguintes categorías: Corrente, Madeira sen adjectivação, Reserva, Old ou 5 anos, Reserva Vella, Very Old ou 10 anos, 15 anos, 20 anos, 30 anos e 40 anos, para alén doutros con indicación da data de colleita.
Tratándose dun viño fortificado a temperatura de servizo para o Viño da Madeira é un elemento moi importante. A unha temperatura elevada só se revelan os aromas provenientes do alcol e nin todos os aromas característicos do viño son revelados. Deben, sempre, ser tidos en conta os consellos dos produtores, regra xeral presentes nos contra rótulos. Dunha maneira xeral, as temperaturas de servizo máis apropiadas dependen principalmente do seu grao de dozura, idade e da casta ou das castas que lle deron orixe. Xeralmente recoméndase servir a unha temperatura entre os 13 e o 14º para os viños máis novos mentres os viños máis vellos, dada a súa maior complexidade, deberán ser servidos a unha temperatura que varíe entre os 15°C e o 16°C.
O copo ideal para Viño Madeira deberá ter unha copa máis aberta xunto ao pé, tornándose máis fechada no cume. Só así o viño terá maior espazo para demostrar o seu bouquet e concentrar na abertura do copo os seus aromas máis complexos e ricos. O copo debe estar cheo até un terzo.
Tópicos relativos a Portugal. 
