soneto - Wikilingue - Encydia
Soneto (sonetto en italiano, pequena canción ou, literalmente, pequeno son) é un poema de forma fixa, composto por 14 versos.
Táboa de contido |
Estrutura
Pode ser presentado en 3 formas de distribución dos versos:
- Soneto italiano ou petrarquiano: presenta 2 estrofes de catro versos (quartetos) e 2 de 3 versos (tercetos);
- Soneto inglés ou Shakespeariano: tres quartetos e un dístico;
- Soneto monostrófico: Presenta unha única estrofe de 14 versos.
Para alén destas formas, pode haber o acrescentamento (xeralmente de tres versos) feito aos 14 versos dun soneto. Este acrescentamento é chamado de estrambote [1] e o poema pasa a chamarse soneto estrambótico. O termo deriva do italiano strambotto ("extravagante, irregular"). Unha vez que o soneto é caracterizado exactamente como un poema de 14 versos — tradicionalmente dous quartetos e dous tercetos —, o acréscimo dun ou máis versos ao final do poema (de acordo coa conveniencia do escritor), fai da obra un soneto irregular — estrambótico, como usado por exemplo por Miguel de Cervantes[2].
Historia
O soneto sería creado no comezo do século XIII, na Sicilia, onde era cantado na corte de Frederico II Hohenstaufen da mesma forma que as tradicionais baladas provençais. A invención do soneto é atribuída a Jacopo da Lentini[3] - coñecido como Jacopo Notaro, tras recibir o título «Jacobus de Lentino domini imperatoris notarius» - poeta siciliano e imperial de Frederico II, que xurdiu como unha especie de canción ou de letra escrita para música, posuíndo unha oitava e dous tercetos, con melodías distintas.
O número de liñas e a disposición das rimas permaneceu variável até que o poeta toscano Guittone D'Arezzo (ou Fra Guittone), tornouse o primeiro a adoptar e adherir definitivamente a aquilo que sería recoñecido como a mellor forma de expresión dunha emoción illada, pensamento ou idea: o soneto. Durante o século XIII creou o soneto guitoniano, padronizado, cuxo estilo foi empregado por Petrarca e Dante, con pequenas variacións.
Couben ao fiorentino Francesco Petrarca aperfeiçoar a estrutura poética iniciada na Sicilia, difundíndoa por toda a Europa en súas viaxes. Súa obra engloba 317 sonetos contidos no Il Canzoniere, a coletânea de poesía que exerceu influencia sobre toda a literatura occidental. Os mellores poemas dese libro son dedicados a Laura de Novaes, por quen posuía un amor platônico. Destácanse os recursos metafóricos e o lirismo erótico dos sonetos.
Dante Alighieri, o autor da Divina Comedia, e tamén un seguidor de Guittone, en súa infancia xa compuña sonetos amorosos. Seu amor imposíbel por Beatriz (probabelmente Beatrice Portinari) foi imortalizado en varios sonetos en Vita Nuova, seu primeiro traballo literario de gran importancia.
Grazas a unha viaxe que fixo para a Italia entre 1521 e 1526, o poeta portugués Sá de Miranda regresou cunha nova estética poética para Portugal, introducindo por primeira vez o soneto, a canción, a sextina, as composicións en tercetos e en oitavas, e os versos de dez sílabas, coñecidos como decassílabos. Luís Vaz de Camões adoptou esta estética, compondo diversos sonetos co amor como tema principal e imortalizando o soneto en lingua portuguesa.
William Shakespeare, alén de teatrólogo, desenvolveu o soneto inglés, composto por tres quartetos e un dístico, distinto da composición orixinal de Petrarca. Desde o século XVI, o soneto adquiriu importancia ao redor do mundo, tornándose a mellor representación da poesía lírica. Algúns casos notábeis son: o poeta ruso Aleksandr Pushkin compuxo Eugene Onegin, un poema repleto de sonetos adoptado por Tchaikovsky para compor unha de súas óperas; o francés Charles Baudelaire axudou a divulgar os versos alexandrinos en Les Fleurs du Mal. Vivaldi tamén usouse de sonetos.
E por falar en versos alexandrinos, utilizados por moitos sonetistas, eles remontan - segundo algúns dicionarios da lingua portuguesa - a unha obra francesa do século XII chamada Le Roman d'Alexandre, versos de doce sílabas poéticas (dodecassílabos). Porén, os dicionarios da lingua española - a pesar de apuntaren para a mesma orixe - insisten en afirmar que os versos alexandrinos son aqueles que conteñen catorce sílabas gramaticais.
Finalmente, tras adherir ao humanismo e ao estilo barroco, o poema dos catorce versos acabou sendo desprezado polos iluministas. O século XIX, el volveu a ser cultivado, con máis fervor, por románticos , parnasianos e simbolistas, sobrevivindo ao verso libre do modernismo - que viría axiña - até os días actuais.
Estrutura
O soneto posúe unha estrutura lóxica cunha introdución, un desenvolvemento e unha conclusión, constituída polo último terceto; esta última tomou o nome de "chave-de-ouro", porque se constitúe como decodificadora do significado global do poema.
Grandes sonetistas en lingua portuguesa
Algúns dos principais sonetistas en lingua portuguesa son:
- Augusto dos Anxos
- Cláudio Manuel da Costa
- Cruz e Souza
- Luís Vaz de Camões
- Manuel Maria Du Bocage
- Olavo Bilac
- Vinícius de Morais
- Antero de Quental
Conexións externas
Referencias
- ↑ Definición de "Estrambote" no Dicionario Priberam da Lingua Portuguesa
- ↑ Al Túmulo del Rey Felipe II en Sevilla, por Miguel de Cervantes (en castelán )
- ↑ Ernest Hatch Wilkins, The invention of the sonnet, and other studies in Italian literature (Roma: Edizioni di Storia e letteratura, 1959), 11-39
Bibliografia
- CAMPOS, Geir. Pequeno dicionario de arte poética. Río de Xaneiro: Ediouro, 1960.
- SHAKESPEARE, William. Sonetos de William Shakespeare. Tradución de Milton Lins. Arrecife: Ed. do Tradutor,2005.
- TORRALVO, Izeti Fragata; MINCHILLO, Carlos Cortez. Sonetos de Camões. Cotia:Ateliê Editorial, 2001.
