portugués europeo - Wikilingue - Encydia
| Portugués Europeo | ||
|---|---|---|
| Falado en Portugal e Macau. | ||
| Total de falantes: cerca de 15 millóns [1] | ||
| Estatuto oficial | ||
| Regulado pola Academia de Ciencias de Lisboa | ||
| Principal responsábel pola divulgación mundial | ||
| Instituto Camões | ||
| Dicionarios | ||
| Dicionario da Academia de Ciencias de Lisboa: 70 mil | ||
| Dicionario Porto Editora (2008): 243.000 [2] | ||
| Dicionario Universal da Lingua Portuguesa [3] | ||
| Dicionario Lello [4] | ||
O portugués europeo (ou portugués lusitano[5] e portugués de Portugal) é un conxunto de variedades lingüísticas da lingua portuguesa faladas en Portugal continental, nas súas rexións autónomas (Madeira e Azores) e polos emigrantes portugueses espallados por todo o mundo, que engloba os seus dialectos rexionais ben como a súa ortografia, o seu vocabulário e a súa gramática.
De acordo coa lexislación da Unión Europea, o portugués é unha das linguas oficiais da Unión (sendo lingua de traballo do Parlamento Europeo, mais non da Comisión Europea), polo que en textos internacionais da Unión, ben como nos respectivos sitios oficiais, é usada a norma europea[6]. Tamén é ensinado en España , sobre todo na zona da Extremadura, dada a proximidade daquela rexión a Portugal. [7]
Na ausencia de normas padrão propias, os outros países lusófonos (con excepción do Brasil) seguen as convencións da norma portuguesa europea.
A chamada variedade padrão do portugués europeo é, segundo algúns autores, constituída polo “conxunto dos usos lingüísticos das clases cultas da rexión Lisboa-Coímbra”[8]. Outros autores [carece de fontes] consideran o portugués europeo padrão como a variedade centro-meridional usada en Lisboa por falantes cultos. De feito, a “rexión Lisboa-Coímbra” nunca existiu (en termos xeográficos, demográficos, sociológicos, lingüísticos ou outros) e a asignación de estatuto especial a Coímbra na difusión do padrão europeo (defendido, entre outros, por Manuel de Paiva Boléo [carece de fontes]) resulta simplemente da presenza da Universidade. Xa en finais do século XIX, o linguista e grande pioneiro da Fonética Aniceto dos Reis Gonçalves Vianna, a pesar de recoñecer a existencia do que designou un “padrão medio”, que existiría no “centro do reino, entre Coímbra e Lisbôa”, acabou por describir a “pronuncia normal” (ou sexa, referencial ou ortofónica) do portugués europeo a partir do uso de Lisboa. [9]
O portugués europeo é regulado pola Academia de Ciencias de Lisboa. [10]
O galego, lingua coa mesma orixe do portugués, é considerado por algunhas comunidades científicas de Portugal e da Galiza como distinguida do portugués, tanto pola profunda diverxencia (multissecular) que o separa do portugués nos diversos niveis de análise (fonologia, forfologia, morfossintaxe, sintaxe, léxico etc.), como polo feito de existiren en Portugal e na Galiza linguas ‘standard’ (normas lingüísticas codificadas), cada unha coa súa ortografia e tradición escritural e literaria propia. Tamén as instancias políticas de Portugal e da Galiza consideran e recoñecen as súas linguas como distinguidas. O galego é regulado pola Real Academia Galega. A xeneralidade da poboación portuguesa confunde galego con castelán e non é infrecuente haber legendagem en programas televisivos de intervencións de galego-falantes. Na Dialectologia, algúns autores [carece de fontes] consideran o continuum dialectal galego-portugués como un único ámbito dialectal; no entanto, a investigación dialectológica en Portugal e na Galiza é feita separadamente, de acordo coa separación territorial e política das dúas rexións.
Táboa de contido |
Fonologia
Fonética
Fonética do Portugués Europeo [11]
Dialectos
Como é sabido, todas as linguas naturais mudan e presentan variación interna de acordo coa localización xeográfica ou o estatuto social dos seus falantes. As fronteiras dialectais que os dialectólogos explicitam, chamadas ‘isoglossas’, son a interpretación cartográfica dos datos lingüísticos recollidos por observación ou por enquisa lingüística.
A diversidade dialectal do portugués europeo ten sido caracterizada polos seus principais estudiosos (José Leite de Vasconcellos, Manuel de Paiva Boléo e Luís Filipe Lindley Cintra) a partir, sobre todo, de características fonéticas diferenciadoras, ou sexa, con base no establecemento de ‘isófonas’. En termos fonético-fonológicos, existen, no territorio nacional portugués diversas variedades diatópicas distinguidas, algunhas das cales posúen caracteríticas moi específicas, que dificultan a comprensión mutua. [12]
Actualmente considérase que no territorio portugués continental hai dúas grandes subdivisões dialectais: os dialectos setentrionais e os dialectos centro-meridionais. Canto aos dialectos insulares, orixinalmente descendentes de variedades centro-meridionais do continente, verifícase que presentan particularidades fonético-fonológicas moi marcadas. Os dialectos insulares teñen sido obxecto de investigación dialectológica afondada nas últimas décadas.[carece de fontes]
- Açoriano (ouvir) - Azores
- Alentejano (ouvir) - Alentejo
- Algarvio (ouvir) - Algarve (hai un pequeno dialecto na parte occidental)
- Alto-Minhoto (ouvir) - Norte de Braga (interior)
- Baixo-Beirão; Alto-Alentejano (ouvir) - Centro de Portugal (interior)
- Beirão (ouvir) - centro de Portugal
- Estremenho (ouvir) - Rexións de Coímbra e Lisboa (pode ser subdividido en lisboeta e coimbrão)
- Madeirense (ouvir) - Madeira
- Nortenho (ouvir) - Rexións de Braga e Porto
- Transmontano (ouvir) Tras-os-Montes
Área xeográfica
O Portugués Europeo é falado polos case 11 millóns de habitantes de Portugal e polos emigrantes portugueses espallados polo mundo, xuntamente cos seus descendentes. A emigração maciza, que se verificou ao longo de todo o século XX, levou a que o portugués europeo fose falado noutras partes do mundo, sobre todo na Europa: Suíza, Alemaña, Francia, Luxemburgo, Reino Unido, na América: Estados Unidos e Canadá, mais tamén na África do Sur, Venezuela, Arxentina, Australia e no Brasil, onde se encontran tamén grandes comunidades portuguesas.
Ortografia
Actualmente a escrita do portugués europeo réxese polas normas do Acordo Ortográfico de 1945[13] e polas alteracións introducidas en 1973[14]. Antes de 1945, a ortografia obedeceu a diversos diplomas, nomeadamente o do acordo luso-brasileiro de 1931[15] e o da Reforma Ortográfica de 1911[16]. A reforma de 1911 foi profunda, facendo desaparecer moitas consoantes geminadas, os grupos ph, th, rh, o uso do y, alén doutras particularidades.
O aspecto que máis distingue a ortografia portuguesa da brasileira é o mantemento de certas consoantes tras as letras a , e e o en palabras como feito, acto, electricidade, adopción, Exipto, etc. Na palabra feito o c é xustificado porque é pronunciado. Nos restantes exemplos, as consoantes, a pesar de mudas, son mantidas por razóns de tradición ortográfica, por cuestións de similaridade coas demais linguas românicas e porque poden exercer influencia no timbre das vogal (leem-se as vogal antecesoras como tónicas) anteriores[17].
En relación ao Brasil, hai aínda certas diferenzas na acentuação gráfica nas vogal e e o tónicas dos vocábulos proparoxítonos (esdrúxulos) que son, moitas veces, abertas na pronuncia portuguesa e, por iso, son escritas coherentemente: milenio, tenia, económico, António. As secuencias que-, qui-, gue- e gui- (en que o u é pronunciado), ao contrario do que pasa no Brasil, non levan trema desde 1945[18], ficando palabras como lingüística e tranquilidade.
Gramática
Regras de acentuação gráfica
No portugués europeo, as palabras agudas ou oxítonas que terminan en -a, -e, -o, -ei, -ola, e -eu levan acento agudo: sofá, pé, ré, heroe, ceo, pastéis, etc.
As palabras graves ou paroxítonas de vogal aberta, ao contrario do portugués do Brasil, levan tamén o acento agudo como en bónus .
Por fin, as esdrúxulas ou proparoxítonas levan tamén acento agudo nas vogal abertas, como en higiénico , económico e fenómeno, que no Brasil se escriben higiênico, económico e fenómeno. [19]
Conxugación
No portugués europeo é moi frecuente o uso do infinitivo en frase de acción prolongada. Até un correcto tempo atrás, a Sur do Río Texo, usábase máis o gerúndio, mais cos medios de comunicación o infinitivo tornouse máis xeral en todo o país[carece de fontes].
Formalidade
Na maneira de dirixir as persoas, é máis frecuente usar o señor, a señora, vostede en diálogos con persoas descoñecidas ou máis vellas. Se for para unha persoa con licenciatura ou de alta patente militar ou política, empréganse moitas veces vosa excelência ou sr. doutor no caso de seren médicos (sendo tamén moi frecuente para profesores) ou aínda sr. enxeñeiro.
Informalidade
No aspecto informal do Portugués Europeo, utilízase sobre todo o pronome persoal da 2ª persoa do singular, ti, de forma subentendida ou non.
Andas a tirar a carta de condução?
Referencias
- ↑ Dada a falta de datos sobre o número real de falantes, ponse o número da poboación de Portugal e o seus emigrantes.
- ↑ Porto Editores - Infopédia [1]
- ↑ Texto Editores[2]
- ↑ Lello Editores[3]
- ↑ A expresión "portugués lusitano" é usada sobre todo por autores brasileiros. En Portugal, nomeadamente no seo da comunidade de linguistas e filólogos, a expresión consagrada e xeralmente usada é "portugués europeo".
- ↑ Lingua oficial da UE [4].
- ↑ España: Extremadura lanza campaña para fomentar aprendizaxe da lingua portuguesa, in Público
- ↑ CUNHA, Celso e CINTRA, Luís Filipe Lindley (1984). Nova Gramática do Portugués Contemporáneo. Lisboa: Edicións João Sá da Costa, p. 10
- ↑ VIANNA, Aniceto dos Reis Gonçalves (1892): Exposición da pronuncia normal portuguesa para uso de nacionais e estranxeiros, Lisboa, Prensa Nacional (Memoria presentada na 10ª Sesión do Congreso Internacional dos Orientalistas), reimpresso in Estudos de fonética portuguesa, Lisboa : Prensa Nacional /Casa da Moeda, 1973, pp. 153 - 257; dispoñíbel online na Biblioteca Nacional Dixital.
- ↑ Funcións da ACL [5]
- ↑ http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/portug.htm
- ↑ Dialectos - Instituto Camões
- ↑ http://www.priberam.pt/docs/AcOrtog45_73.pdf Acordo ortográfico de 1945 aprobado polo decreto n.º 35.228 de 8 de decembro de 1945
- ↑ Decreto-lei n.º 32/73 de 6 de febreiro
- ↑ Asinado pola Academia das Ciencias de Lisboa e pola Academia Brasileira de Letras en 30 de abril de 1931 e aprobada en Portugal pola portaría n.º 7.117 de 27 de maio do mesmo ano.
- ↑ "Bases da Reforma de 1911", excerto do informe publicado no Diario do Goberno n.º 213 de 12 de setembro de 1911, in A Demanda da Ortografia Portuguesa, de Ivo de Castro, Inês Duarte e Isabel Leiría, ed. Sá da Costa, 1987, pp. 152-162.
- ↑ http://www.priberam.pt/docs/AcOrtog45_73.pdf Bases Analíticas do Acordo Ortográfico de 1945, Base VI
- ↑ http://orto.blogs.sapo.pt/arquivo/2005_12.html Trema
- ↑ Acentuação no Portugués Europeo [6]
Bibliografia
- Cunha, Celso e Cintra, Lindley. Nova Grámática do Portugués Contemporáneo. 12.ª edición. Lisboa. Edicións João Sá da Costa. 1996. ISBN 972-9230-00-5
- Cintra, Luís Filipe Lindley. Estudos de Dialectologia Portuguesa. 2.ª edición. Lisboa. Libraría Sá da Costa Editora. 1995. ISBN 972-562-327-4
- Teyssier, Paul. Historia da lingua portuguesa. 6.ª edición. Lisboa. Libraría Sá da Costa Editora. 1994. ISBN 972-562-129-8
Ver tamén
- Portugués brasileiro
- Portugués angolano
- Acordo ortográfico de 1990
- Dialecto
- CPLP
- Alista de diferenzas lexicais entre versións da lingua portuguesa
- Alista de palabras distintas, no Wikcionário en portugués
Conexións externas
- Description of the pronunciation rules of European Portuguese
- Alfabeto Fonético Internacional do Portugués Europeo
