paranaguá - Wikilingue - Encydia
Nota: Se procura o municipio do Piauí, vexa | Municipio de Paranaguá | |||||
 |
|||||
| "Berce da civilización paranaense" | |||||
|
|||||
| Himno | |||||
| Aniversario | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Fundación | 29 de xullo de 1648. | ||||
| Gentílico | parnanguara | ||||
| Lema | |||||
| Prefecto(a) | José Baka Fillo (PDT) (2005 – 2008) |
||||
| Localización | |||||
 |
|||||
| Unidade federativa |  Paraná |
||||
| Mesorregião | Metropolitana de Curitiba IBGE/2008 [1] | ||||
| Microrregião | Paranaguá IBGE/2008 [1] | ||||
| Rexión metropolitana | |||||
| Municipios limítrofes | Antonina, Guaraqueçaba, Morretes, Guaratuba, Pontal do Paraná, Matinhos. | ||||
| Distancia até a capital | 91 km | ||||
| Características xeográficas | |||||
| Área | 826,652 km² | ||||
| Poboación | 139.796 hab. est. IBGE/2009 [2] | ||||
| Densidade | 161,6 hab./km² | ||||
| Altitude | 5 m | ||||
| Clima | Subtropical Cfa | ||||
| Fuso horario | UTC-3 | ||||
| Indicadores | |||||
| IDH | 0,782 medio PNUD/2000 [3] | ||||
| PIB | R$ 6.904.802 mil (BR: 52º) - IBGE/2007 [4] | ||||
| PIB per capita | R$ 51.699,00 IBGE/2007 [4] | ||||
Paranaguá é un municipio brasileiro localizado no litoral do estado do Paraná. É a cidade máis antiga do estado. Segundo a estimativa de poboación realizada en 2009 polo IBGE, posúe 139.796 habitantes.[2] Detén un PIB de R$ 6.904.802.000,00 (2005)[4] tendo en seu porto a principal actividade económica.
Cidade histórica datada da primeira metade do século XVI, ten en súa función principal a de porto escoador da produción do Paraná que o interliga a todas as demais rexións, ben como a outros estados e aínda ao exterior. A construción de seus peiraos datan de 1934 , cando pasou a figurar entre os principais portos do Brasil, coa denominação de Porto Don Pedro II. Testemuña de máis de 400 anos de historia , garda aínda vestixios da época da colonización en seus casarios de fachada azulejadas, en súas ladeiras de pedra e en súas igrexas. Creado a través da Lei nº 5, de 29 de xullo de 1648 , e instalado na mesma data, foi desmembrado do estado de São Paulo.
Os habitantes naturais do municipio de Paranaguá son denominados parnanguaras. Está localizada na Mesorregião Metropolitana de Curitiba, máis precisamente na Microrregião de Paranaguá, estando a unha distancia de 91 km da capital do estado, Curitiba.
Táboa de contido |
Etimologia
De orixe tupi, existindo definicións diferenciadas de autores: "Paranaguá"... enseada do mar, baía, porto (Francisco da Silveira Bueno); "Paranã-guá"... seo de mar , baía, lago (Teodoro Sampaio). "Paranãguá"... enseada do mar, foz, desembocadura de río caudaloso (Luiz Caldas Tibiriçá). "Pa'ra"... mar + "nã"... semellante... mar + "guá"... baía, golfo, reentrância: reentrância do mar (Orlando Bordoni). "Paraná"... semellante ao mar + "guá, cuá", baía ou enseada de mar (Francisco Filipak). E por último, o Carijó (guarani), pobo indíxena que habitaba por toda a extensión do litoral paranaense denominaba o lugar de "Pernagoá" ou "Parnaguá", que significa, gran mar redondo[5].
Historia
Ver artigo principal: Paranaguá ten a prerrogativa de ser o primeiro municipio fundado no Paraná, traxe que se deu a través de Carta Régia, de 29 de xullo de 1648 [6]. Antes que se organizase o núcleo, que deu orixe á sociedade parnanguara, hai milenios, neste mesmo litoral, habitou o Home do Sambaqui, tratándose dunha raza extinguida[7], sen que pouco ou case nada se saiba sobre el.
Máis tarde foi a vez do pobo Carijó[6], do grupo Tupi-Guarani, que a exemplo da anterior, é raza tamén extinguida, desta feita polas mans do desbravador portugués, que os capturou para traballo escravo. Co tempo, os que sobraron miscigenaram-se con brancos e negros africanos[8], resultando noutro elemento étnico, o caiçara[9].
A partir de 1549 , a costa litorânea paranaense xa era coñecida e habitada polo branco europeo[10]. Polo menos é o que consta no relato do náufrago alemán Hans Staden, rexistrado en libro. Foise efetivando unha povoação, e en 1578 , segundo consta, existía unha pequena capela so a invocación de Nosa Señora do Rosário[11].
En 1614 Diogo de Unhate, tabelião en San Vicente, obtivo a primeira sesmaria en terra paranaense, localizada entre os ríos Ararapira e Superagui[12]. En 1640 Gabriel de Lara, que pasou para a historia como o "capitán-povoador", chegou a Paranaguá[13], sendo que tras seu establecemento, fixo erguer o Pelourinho en 6 de xaneiro de 1646 , símbolo máximo da xustiza e do poder lusitano[14]. Este mesmo ano Gabriel de Lara anunciou descobrimento de ouro en Paranaguá[10].
Con esta noticia iniciouse oficialmente o ciclo da mineração aurífera no Paraná[15], e até mesmo do Brasil Colonia, e antes que se iniciase regularmente a procura polo ouro vil, o Governador-Xeral do Río de Xaneiro nomeou un "...Administrador e Provedor para o seu desenvolvemento, pescuda de novas xacidas e defensa fiscal dos quintos reais", en nome D'El Rey. A presenza de tantas autoridades nesta rexión, acabou despertando a atención e o interese de moita axente,que afluiu en busca de riqueza fácil, iniciando distinta actividade sertanista.
Apartir do núcleo Paranaguá, outras rexións foron atinxidas: Tagassaba, Serra Negra, Faisqueira e os ríos do Pito, Guarumbi, Cubatão e outros lugares. Posteriormente a cata ao ouro traspuxo a serra e foi ter no planalto. Até os días de hoxe historiadores discuten cal o resultado final da cata do ouro, polo menos coa significância desexada. No entanto foi a ilusión do ouro que axudou a fundar o Paraná.
Paranaguá creceu tanto que o ano de 1660 foi transformada en Capitania , sendo Gabriel de Lara nomeado ouvidor, alcaide-mor e capitán-mor[16]. A Capitania de Paranaguá foi extinguida en 1710 , e anexada á de São Paulo[10], sendo que por Provisión de 21 de agosto de 1724 , foi nomeado o primeiro ouvidor pos Capitania, o dr. Antônio Alves Lanhas Peixoto[17].
A ouvidoria de Paranaguá comprendía todo o sur do Brasil, até o Río da Prata (inclusive a República Oriental do Uruguai), estando so súa jurisdição as vilas de Iguape , Cananeia, San Francisco, Nosa Señora do Desterro (actual Florianópolis), Laguna e Nosa Señora da Luz dos Pinhais de Curitiba.
A 20 de novembro de 1749 iniciouse a desagregação do inmenso territorio parnanguara, coa creación da ouvidoria de Santa Catarina[18].
En 1812 foi creada a comarca de São Pedro do Río Grande do Sur[19], sendo que nesta mesma data a sede da ouvidoria de Paranaguá foi trasladada para Curitiba. A partir de 29 de novembro de 1832 , as ouvidorias foron extinguidas[20], sendo que neste período iniciábase a toma efectiva de povoamento dos Campos Xerais do Paraná.
A localización xeográfica permitiu, ao longo de súa existencia, que Paranaguá participase de accións militares, tanto é que foi construída a Fortaleza da Illa do Mel[21], sen que no entanto, fose accionada para fins bélicos, polo menos a contento. Actualmente é dos puntos turísticos máis visitados do municipio[22].
Un duro golpe na poboación parnanguara veu por conta da Revolución Federalista, en 1894 [23]. Nesta ocasión os Federalistas (insurretos gaúchos contrarios ao goberno legal), que tomaran de asalto o estado de Santa Catarina, atacaron simultaneamente o estado do Paraná en tres frontes, Tijucas do Sur[24], Lapa[25] e Paranaguá[23], que ficou en man dos Federalistas por tres meses e sete días, só saíndo dali o día 24 de abril de 1894 .
Rexístrase que non houben violencia contra a comunidade, a exemplo do que ocorreu na Lapa e Tijucas do Sur, con moitas baixo. Mais o resultado foi de certa forma ben tráxico, ao retormar o poder, a militária paranaense, por vinganza, executou no quilómetro sesenta e cinco, persoas consideradas contrarias ao poder legal, de entre as cales Prisciliano Correia e Ildefonso Pereira Correia — o Barão de Serro Azul, fillos de Paranaguá. Gobernaba o Paraná nesta época o sr. Vicente Machado.
En 1902 foi inaugurada a iluminação eléctrica[26], en 1908 foi instalado o servizo telefónico[26] e en 1914 o servizo de abastecemento de auga[26] e rede de esgotos [26]. En 1934 foron construídas os peiraos do Porto Don Pedro II, con 450 metros de caes acostáveis, posteriormente este mesmo porto foi modernizado, tornándose un dos máis importantes do Brasil[26]. Actualmente é a maior fonte de encaixe municipal, exportando produtos vindos, tanto pola moderna estrada que liga o litoral á Curitiba, canto pola liña férrea, cuxos trilhos de aceiro, colocados nos contrafortes da serra aínda o século pasado, deu o pontapé inicial, para transformar o Paraná provincial no estado moderno de hoxe.
Xeografía
A sede municipal está comprendida entre as seguintes coordenadas xeográficas: 25°31'12" de latitude sur e 48°30'32" de longura oeste do Meridiano de Greenwich. Limita ao norte con Antonina e Guaraqueçaba a través da Baía de Paranaguá; ao sur con Guaratuba e Matinhos; a liches con Pontal do Paraná e a oeste con Morretes . O municipio ocupa unha área de 826,652 quilómetros cadrados.
Geologicamente, os terreos do municipio son de orixe quaternário-holocênica, terciário-miocênica, arqueano-proterozoica e mesozoico-jurássico-cretácea. Os tipos de solos existentes no municipio son espodossolo cárbico hidromófico, argissolo vermello-amarelos distróficos, cambissolo háplicos tb distróficos, gleissolo sálico, cambissolo háplico tb distrófico, latossolo vermello-amarelo e afloramento de rocha. Entre os tipos de solos predomina o espodossolo cárbico hidromófico. Na sede municipal a altitude é de 5 m. O relevancia do municipio presenta altitudes medias que oscilan entre 0 m e 1.000 m. Paranaguá está localizada na Baixada Litorânea Paranaense.
O municipio de Paranaguá posúe clima quente, común no Litoral Paranaense. Húmido nas estacións primaveris e no verão, épocas en que a temperatura se conserva bastante elevada. As temperaturas medias rexistradas foron 30,9ºC a de as máximas; 13,8ºC a de as mínimas; e 22,3ºC a compensada.
Paranaguá posúe diversos accidentes xeográficos entre os cales se destacan os seguintes: os ríos Itiberê e Guaraguaçu, ambos navegabades; as illas do Mel, da Cotinga, Rasa da Cotinga e das Pedras; a baía de Paranaguá; a gruta das Encantadas situada na parte meridional da Illa do Mel e numerosas praias ao redor da illa.
O municipio forma parte da Conca Hidrográfica do Litoral Paranaense. Seus principais ríos son: Itiberê e Guaraguaçu, ambos navegabades. A vegetação predominante do municipio é o Bosque Ombrófila Densa, que inclúe dunas, restingas e manguezais.
Clima
O clima de Paranaguá é subtropical-Cfa, que segundo a clasificación climática de Köppen, denomínase Cfa característica de verão quente, húmido e con ocorrência de precipitación todos os meses do ano. As estacións son ben definidas, pois presentan variacións bruscas de temperatura entre o inverno e verão. O período de transición entre estas denominadas outono e primavera son marcadas por esas variacións, como exemplo, o día ser ensolarado e quente, e a noite ser relativamente fresca. Súa umidade relativa é sempre elevada, pois Paranaguá se localiza próxima do Océano Atlântico.
A estación de inverno caracterízase por un clima ameno, por situarse na chaira do litoral do Paraná, e debido a súa proximidade co Océano Atlântico. Isto é, cando non está so influencia da masa de ar polar coñecido como fronte fría, vinda do sur do continente americano que modifica grandemente os días amenos, rexistrando temperatura mínima de até 5°C. En media, o mes de xullo presenta máximas de 20-21°C e mínimas de 12-13°C. Nesa estación tamén poden ocorrer días quentes, parecidos cos de verão, mais predominado na maioría dos días o clima característico da estación.
No verão, o clima é moi quente na maioría dos días, e as máximas normalmete superan os 30°C facilmente durante as primeiras horas da tarde. Debido a ese factor, é común ao final da tarde chover, consecuencia da intensa evaporação ocorrida durante o día, aínda que o réxime de precipitación non estea ligado soamente ás choivas de verão. As noites á súa vez poden ser moi quentes, podendo as temperaturas mínimas variaren moito, ficando, en media, en torno aos 22-23°C. Pode tamén presentar mínimas considerabades unha vez que a cidade localízase nun clima aderezado.
Subdivisões
Paranaguá é dividida en dous distritos: cidade de Paranaguá (zona urbana) e Alexandra (zona rural). En 1995 , Paranaguá perde máis unha parte de seu territorio, para a creación do municipio de Pontal do Paraná, conforme plebiscito pola participación da poboación da rexión.
Economía
A economía de Paranaguá se concentra na maior parte na actividade portuaria, tendo o porto con maior exportación de grans do Brasil. A cidade conta tamén con actividades turísticas, o comercio, a pesca artesanal, etc. Algunhas empresas e industrias presentes na cidade:
- ADM
- Bunge
- Cargill
- Cattalini
- CIA. Produtores de Almacén Xerais
- Coamo
- Fertipar
- Fospar
- Heringer
- Marcon
- Martini Meat
- Mosaic
- Multitrans
- Narigi Surf do Porto S/A
- PFT Terminal
- Sadia
- Rocha Top
- Romani S/A
- Pasa - Paraná Operacións Portuarias S.A
- Paranaguá Pilots
- Portos do Paraná
- Petrobrás
- Terminal de Containers de Paranaguá (TCP)
- Transzella
- Yara Brasil
Infraestrutura
Educación
Ensino Superior
- FAFIPAR - Facultade Estadual de Filosofía, Ciencias e Letras de Paranaguá;
- Isulpar - Instituto Superior do Litoral do Paraná;
- IFPR - Instituto Federal do Paraná - campus de Paranaguá;
Cultura
Turismo
Paranaguá posúe grande atratividade turística, por ser a primeira cidade do Paraná, ela conta cun centro histórico con grandes riquezas das marcas do pasado, como o Museo de Arqueoloxía e Etnologia de Paranaguá e o Museo do Instituto Histórico e Xeográfico de Paranaguá, e diversos puntos turísticos, alén de contar cos casarios antigos, as igrexas (Catedral Diocesana), entre outras localizadas próximas unha da outra. A cidade posúe turismo diversificado, non limitándose só no propio munícipio mais tamén incluíndo as illas como: a Illa da Cotinga, Illa do Mel, entre moitas outras Illas que forman parte da historia xunto a Paranaguá.
Puntos turísticos: Cine Teatro, Estación Ferroviaria, Estrada de Ferro, Fonte Vella ou Fontinha, Igrexas, Monumentos Históricos, Museos, Palacios, Porto Don Pedro II, Prazas, Rocio, Rúa da Praia, Teatros. Paranagua tamén contén algúns centros comerciales como o centro comercial hard que é un centro comercial que fica no centro histórico outros centros comerciales de portes pequenos tamén.
Referencias
- ↑ a b División Territorial do Brasil. División Territorial do Brasil e Límites Territoriais. Instituto Brasileiro de Xeografía e Estatística (IBGE) (1 de xullo de 2008). Páxina visitada en 11 de outubro de 2008.
- ↑ a b Estimativas da poboación para 1º de xullo de 2008 (PDF). Instituto Brasileiro de Xeografía e Estatística (IBGE) (29 de agosto de 2008). Páxina visitada en 5 de setembro de 2008.
- ↑ Ránking decrescente do IDH-M dos municipios do Brasil. Atlas do Desenvolvemento Humano. Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento (PNUD) (2000). Páxina visitada en 11 de outubro de 2008.
- ↑ a b c Produto interior bruto dos Municipios 2003-2007. Instituto Brasileiro de Xeografía e Estatística (IBGE) (16 de decembro de 2009). Páxina visitada en 11 de xaneiro de 2010.
- ↑ FERREIRA, João Carlos Vicente. Municipios paranaenses: Orixes e significados de seus nomes (en portugués). Paraná da Xente. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ a b Historia de Paranaguá (en portugués). Prefectura Municipal de Paranaguá. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2009 .
- ↑ GODOLFIM, Luiz Roberto. O Home do Sambaqui (en portugués). Grupo de Antropoloxía Ibero-Americana. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Os Pobos no Brasil - Miscigenação (en portugués). Cola da Web. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ ACHADO, Marcos Henrique. Caiçara (en portugués). Wikipédia en portugués. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ a b c Historia do Paraná (en portugués). Secretaría de Estado da Cultura do Paraná. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Puntos turísticos de Paranaguá (en portugués). Prefectura Municipal de Paranaguá. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ SILVEIRA, Ari (28 de novembro de 2009 ). Os novos descubrimentos de Superagui (en portugués). Xornal Gazeta do Pobo. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Historia de Guaraqueçaba (en portugués). Pousada Flor da Serra. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Stela 15.40 Coordenadoria da Taquigrafia (en portugués). Deputado Roque (3 de agosto de 2009 ). Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ LICCARDO, Antonio; SOBANSKI II, Arnoldo; CHODUR, Nelson Luiz. O Paraná na historia da mineração no Brasil do século XVII (en portugués). Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Terra, cultura e poder: a arqueoloxía dun estado (en portugués). Paraná da Xente. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2009 .
- ↑ Noticias (en portugués). Asociación Brasileira de Ouvidores/Ombudsman. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ PAULI, Evaldo. Historia da Capitania de Santa Catarina (en portugués). Enciclopédia Simpozio. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ SILVA, Agathe Elsa Schmidt da (3 de marzo de 2008 ). Discurso proferido pola Desembargadora Agathe Elsa Schmidt da Silva, por ocasión de súa posesión no cargo (en portugués). Tribunal de Xustiza do Estado do Río Grande do Sur. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Coñeza máis sobre a historia do Ombudsman (en portugués). OMD: Solucións para ouvidorias. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Fortaleza de Nosa Señora dos Praceres de Paranaguá (en portugués). Coordenadoria do Patrimonio Cultural do Paraná. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ Puntos turísticos de Paranaguá (en portugués). Prefectura Municipal de Paranaguá. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
- ↑ a b WACHOWICZ, Ruy Christovam. Historia do Paraná: A República no Paraná e a Revolución Federalista (en portugués). 7ª.ed. Curitiba: Vicentina, 1995. pp.160-161. 1 v. v. 1
- ↑ WACHOWICZ, Ruy Christovam. Historia do Paraná: A República no Paraná e a Revolución Federalista (en portugués). 7ª.ed. Curitiba: Vicentina, 1995. pp.161. 1 v. v. 1
- ↑ WACHOWICZ, Ruy Christovam. Historia do Paraná: A República no Paraná e a Revolución Federalista (en portugués). 7ª.ed. Curitiba: Vicentina, 1995. pp.161-162. 1 v. v. 1
- ↑ a b c d e Historia de Paranaguá (en portugués). City Brazil. Páxina visitada en 21 de xaneiro de 2010 .
Conexións externas
- Páxina oficial
- Título non cuberto, favor adicionar (en portugués )
- Páxina da prefectura (en portugués )
- Páxina da cámara (en portugués )
- Administración dos Portos de Paranaguá e Antonina (en portugués )
- Cultura Parnanguara (en portugués )
- Turismo e lecer
- Guía de viaxes sobre Paranaguá no Wikitravel.
- Fundación Municipal de Turismo (en portugués )
- Fotos de Paranaguá (en portugués )
