Lingua mirandesa

lingua mirandesa - Wikilingue - Encydia

Mirandês
Falado en:	Portugal
Rexión:	concellos de Miranda do Douro, Vimioso, Bragança e Mogadouro
Total de falantes:.	15000
Familia:	Indo-europea Itálica Românica Ítalo-occidental Occidental Galo-ibérica Ibero-românica Ibero-occidental Asturo-leonês Mirandês
Estatuto oficial
Lingua oficial de:	Portugal (Lei n.º 7/99, de 29 de xaneiro de 1999)
Regulado por:	Anstituto de la Lhéngua Mirandesa
Códigos de lingua
ISO 639-1:	`--`
ISO 639-2:	`mwl`
ISO 639-3:	`mwl`
SIL:	`MWL`

Placa de identificación de arruamento, en Genísio , co nome da rúa en Mirandês e en Portugués

Placa de información, na Sé de Miranda, co texto en Mirandês

A lingua mirandesa, ou mirandês, é un dialeto do asturiano, sen estatuto de lingua oficial en Portugal , aínda que recoñecida oficialmente e así protexida. É falada por menos de quince mil persoas no concello de Miranda do Douro e en tres aldeas do concello de Vimioso , nun espazo de 484 km², estendéndose a súa influencia por outras aldeas dos concellos de Vimioso , Mogadouro, Macedo de Cabaleiros e Bragança.

O mirandês ten tres sub-dialetos (central ou normal, setentrional ou raiano, meridional ou sendinês); os seus falantes son en maior parte bilingües ou trilingues, pois falan o mirandês e o portugués, e por veces o castelán.

Os textos recollidos en mirandês mostran a envolvência de traços fonéticos, sintácticos ou vocabulares das distintas linguas; o portugués é máis cantado polos mirandenses, porque é considerado lingua culta, fidalga, importante.

Escrita

Tendo a lingua mirandesa unha forte tradición oral, pasando de pais para fillos ao longo dos tempos, só en 1882 , por José Leite de Vasconcelos, filólogo, arqueólogo e etnógrafo portugués, comezou a ser investigada e fixada en escrita. El abre a Historia literaria mirandesa publicando, na obra Flores Mirandesas, poesías súas e de Camões , e contos, historias, lendas, fábulas, proverbios, adiviñas, cantigas d'amor, de humor, de devoção, etc., das aldeas de Miranda; escribiu aínda o ensaio "O Dialecto Mirandês", co cal gañou un premio da Sociedade das Linguas Românicas de Montpellier (Francia), e os Studos de Filologie Mirandesa, volumes I e II, 1901.

Entre outros, seguiron os pasos de José Leite de Vasconcelos, estando agora a escrita a florecer:

Manuel Sardinha (tradutor de poesías de Antero de Quental)
Bernardo Fernandes Monteiro (tradutor dos catro Evanxeos, case totalmente inéditos, tendo Trindade Coello publicado excertos nos xornal "O Reporteiro", en 1896, e Gonçalves Viana outros na "Revista de Educación e Ensino" con texto por el revisado; escribiu aínda textos varios en prosa no xornal "O Mirandez")
António Maria Mourinho (autor dos libros: Nosa Alma e Nosa Terra, poesía, 1961, Scoba Frolida An agosto/Lhiênda de Nôssa Señora de l Monte de Dues Eigreijas, 1979; Ditos Dezideiros, 1995)
Manuel Negro (Bersos Mirandeses, 1993)
Moisés Pires (Pequeinho Bocabulário Mirandês-Pertuês, 2004)

En 2008 foi estabelecida unha convención ortográfica, patrocinada polo Concello de Miranda do Douro e levada a cabo por un grupo de entendidos linguistas, con vista estabelecer regras claras para escribir, ler e ensinar o mirandês ben como estabelecer unha escrita o máis unitaria posíbel e consagrar o mirandês como lingua minoritaria de Portugal.

Medidas de defensa

O mirandês é ameazado actualmente polo desenvolvemento, a vida moderna, a televisión, e as presións do portugués e do castelán. En súa defensa, foron tomadas as medidas:

ensino en mirandês, como opción, nas escolas do ensino básico do concello de Miranda do Douro, desde 1986/1987, por autorización ministerial de 9 de setembro de 1985 .
publicación de libros sobre e en mirandês, polo Concello de Miranda do Douro.
realización anual dun festival da canción e dun concurso literario, polo Concello.
uso do mirandês en festas e celebracións da cidade e, ocasionalmente, nos medios de comunicación social.
publicación de dous volumes da serie de banda deseñada Asterix.
tradución de todas as placas toponímicas da cidade de Miranda do Douro, efectuada en 2006 polo Concello
estudo por centros de investigación portugueses como o centro de lingüística da Universidade de Lisboa co proxecto "Atlas Lingüístico de Portugal", e a Universidade de Coímbra, coa "Enquisa Lingüística Bolêo".
creación dunha Wikipédia en Mirandês, a Biquipédia.
disponibilização de sitios en Mirandês, entre eles hi5, Photoblog e WordPress en Mirandês.

Fonologia

Algunhas diferenzas fonológicas en relación ao portugués son:

palatização da consoante inicial L: LINGUA = lhéngua
mantemento das consoantes l e n en posición intervocálica: LÚA = lhuna, MAO = Malo
palatização das consoantes dobres ll/nn/mn: CASTELO = castielho, ANO = año, DANO = danho
ditongação da vogal breve e en posición tónica: FERRO = fierro, etc

Texto mostra

Séguese un texto mostra en lingua mirandesa, escrito por Amadeu Ferreira, e publicado no xornal Público, a 24 de xullo de 2007 . Para comparación, preséntanse as traducións do texto para leonês, para portugués e castelán.

Mirandês:	Leonês:	Portugués:	Castelán:
Moitas lhénguas ténen proua de ls sous pergaminos antigos, de la lhiteratura screbida hai cientos d'años i de scritores hai moi afamados, hoije bandeiras desas lhénguas. Mais outras hai que nun puoden tener proua de nada desso, cumo ye l causo de la lhéngua mirandesa.	Moitas llinguas tien arguyu de los sous pergaminos antigos, de la lliteratura escrita hai cientos d'años y d'escritores enforma famosos; guei bandeiras d'eisas llinguas. Pavo hai outras que nun pueden tenere arguyu de nada d'eisu, comu ye'l casu de la llingua mirandesa.	Moitas linguas teñen orgullo dos seus pergaminhos antigos, da literatura escrita hai centenares de anos e de escritores moi famosos, hoxe bandeiras desas linguas. Mais hai outras que non poden ter orgullo de nada diso, como é o caso da lingua mirandesa.	Muchas lenguas tienen orgullo de sus antiguos pergaminos, de literatura escrita hace cientos de años y de escritores muy famosos, hoy banderas desas lenguas. Pero hay otras que no pueden tener orgullo de nada de eso, como es el caso de la lengua mirandesa.