Lingua francesa

Lingua francesa

lingua francesa - Wikilingue - Encydia

Francés (Français)
Falado en:	Francia e 53 outros países
Total de falantes:.	220 millóns (datos de 1999)
Posición:	5º
Familia:	Indo-europea  Itálica   Românica    Ítalo-Occidental     Galo-ibérica      Galo-românica       Galo-rética        Oïl         Francés (Français)
Estatuto oficial
Lingua oficial de:	Francia e 28 outros países
Regulado por:	Académie française
Códigos de lingua
ISO 639-1:	fr
ISO 639-2:	fre
ISO 639-3:	fra
SIL:	FRA

O francés (français) é un dos principais idiomas do mundo, e unha das máis importantes linguas românicas, cun número de falantes só inferior ao do español e do portugués. En 1999 , o francés era a sexta lingua máis falada do mundo, utilizada por cerca de 110 millóns de persoas como lingua materna e por 210 millóns, se incluídos os que a falan como segunda lingua. É unha das linguas oficiais ou administrativas de varias comunidades e organizacións (tales como a Unión Europea, a Unión Africana, o Comité Olímpico Internacional, a Axencia Mundial Antidoping, as Nacións Unidas e a Unión Postal Universal).

Táboa de contido 1 Historia 2 Distribución xeográfica 2.1 Francés na África 2.2 Estatuto legal en Francia 2.3 Estatuto legal no Canadá 2.4 Dialectos do francés 2.5 Vogal 2.6 Consoantes 3 Gramática 3.1 O verbo 3.2 Verbos auxiliares 3.3 O participio pasado 4 Sistema de escrita 4.1 Algunhas expresións comúns 5 Ver tamén 6 Notas e referencias 7 Conexións externas

Historia

Ben que no pasado moitos franceses gustáselles de se referir á súa ascendência dos ancestrais gauleses,^{[carece de fontes?] resta moi pouca influencia céltica no francés actual. A maior parte do vocabulário é de orixe latina e xermánica (da lingua dos francos).}

Orixinalmente eran faladas moitas linguas e dialetos no actual territorio francés. Entre elas había varios dialetos de langue d'Oïl, (como o Picardiano, o Valão, etc.), dialetos occitanos (o gascão, o provençal, etc.), o bretão, o vasco, o catalán, o baixo alemán, etc., mais co tempo o dialeto da Île-de-France (a rexión en torno a París ), o franciano, suplantou os outros e transformouse na base para a lingua francesa oficial.

Os máis antigos textos en francés son os Xuramentos de Estrasburgo datados de 842 ; a lingua, tal como era no período que vai até cerca de 1300 , chámase francés antigo, despois recibe o nome de francés medio e, finalmente, francés moderno.

O francés antigo transformouse nunha lingua literaria coas chansons de geste que contan as historias dos paladinos de Carlos Magno e dos heroes das Cruzadas. A través do Decreto de Villers-Cotterêts, en 1539 , o Rei Francisco fixo do francés a lingua oficial dos procedementos administrativos e de corte en Francia, desaloxando o latim, que era usado até entón. Actualmente foi adoptado pola ONU como o segundo idioma de diálogo internacional máis falado no mundo.

Distribución xeográfica

O francés é lingua oficial nos seguintes países:

país	falantes de 1.ª lingua	poboación	dens. pop.	área
	(est. aprox.)	(est. xullo 2003)	(h/km²)	(km²)
Francia (Metropolitana)	60 000 000	60 180 600	105	547 030
República Democrática do Congo		55 225 478	24	2 345 410
Canadá	6 700 000	32 207 000	3	9976140}}
Madagáscar		16 979 900	-	587 040
Costa do Marfim		16 962 500	-	322 460
Camarões		15 746 200	-	422 277
Burkina Faso		13 228 500	-	274 200
Mali		11 626 300	-	1 240 000
Senegal		10 580 400	-	196 190
Bélxica	4 000 000	10 290 000	-	30 510
Ruanda		7 810 100	-	26 338
Haití		7 527 800	-	27 750
Suíza	(millóns)	7 318 638	-	41 290
Burundi		6 096 156	-	27 830
Togo		5 429 300	-	56 785
República Centro-Africana		3 683 600	-	622 984
República do Congo		2 954 300	-	342 000
Gabão		1 321 500	-	267 667
Comores		63 948	-	2170
Djibouti		457 130	-	23 000
Luxemburgo	100 000	454 157	171	2586
Guadalupe		442 200	-	1780
Martinica		390 200	-	1100
Vanuatu		200 000	-	12 200
Seychelles		80 469	-	455

Aínda que non sexa oficial, o francés é a principal segunda lingua nos países seguintes:

país	poboación	dens. pop.	área
	(est. xullo 2003)	(h/km²)	(km²)
Alxeria	32 810 500	-	2 381 440
Tunisia	9 924 800	-	163 610
Maurícia	1 210 500	-	2040
Marrocos	31 689 600	-	446 550

Alén diso, tamén hai falantes de francés no Exipto, India (Pondicherry), Italia (Vale de Aosta), Laos, Mauritânia, Reino Unido (Illas da Canle), Estados Unidos da América (especialmente Luisiana e Nova Inglaterra) e Vietname. Historicamente, ao longo de case 300 anos, o francés foi tamén a lingua das clases dirixentes e do comercio de Inglaterra desde o tempo da Conquista Normanda até 1362, cando o uso da lingua inglesa foi retomado.

La Francophonie é unha organización internacional de países e gobernos francófonos. Tamén moi importante é o papel da Alianza Francesa para a expansión do francés polo mundo.

Francés na África

Conforme pode ser observado no mapa ao lado hai un continuum de 20 países contíguos onde o francés é a lingua oficial e/ou unha das máis faladas. É unha continuidade entre países veciños maior do que a de o español nas Américas. Tres son os países africanos de lingua francesa sen continuidade xeográfica con eses vinte, Exipto, Djibuti e Madagascar.

Estatuto legal en Francia

A Francia obriga ao uso do francés en publicacións oficiais do goberno, na educación (aínda que estas disposicións sexan frecuentemente ignoradas polos inmigrantes e fillos de inmigrantes) e en contratos legais. Ao contrario do que di un mal entendido frecuente nos medios de comunicación americanos e británicos, a Francia non prohibe o uso de palabras estranxeiras en páxinas web ou calquera outra publicación privada, o que de resto iría entrar en conflito coas garantías constitucionais de liberdade de expresión.

Estatuto legal no Canadá

O francés é unha das dúas linguas oficiais do Canadá, sendo a outra o inglés. Varias alíneas da Carta de Dereitos e Liberdades do Canadá lidan co dereito dos canadenses de ter acceso a servizos en inglés e en francés en todo o país. Por lei, o goberno federal ten que operar e facilitar servizos tanto en inglés como en francés, as actas do Parlamento Canadiano deben ser traducidas tanto para inglés como para francés e todos os produtos canadenses teñen que ser etiquetados tanto en inglés como en francés.

O francés é lingua oficial na Nova Brunswick, Territorios do Noroeste, e Nunavut, e é a única lingua oficial do Quebeque (ou Québec). Vexa a Carta da Lingua Francesa.

Dialectos do francés

• Francés belga
• Francés suízo
• Francés quebequense
• Francés acadiano
• Francés cajun
• Francés parisiense
• Francés marselhês

Vogal

A táboa abaixo^[2] mostra as vogal da lingua francesa:

fonema	exemplo	transcrição	tradución
i	si	si	'se'
y	su	sy	'sabido'
ø	ceux	sø	'estes'
œ	sœur	sœʀ	'irmá'
ɶ̃	brun	bʀɶ̃	'marrom'
e	ses	se	'seus, súas'
ə	ce	sə	'este'
ɛ	sait	sɛ	'sabe'
ɛ̃	fin	fɛ̃	'fin'
a	sa	sa	'súa'
ɑ	pâte	pɑt	masa
ɑ̃	sans	sɑ̃	'sen'
u	sous	su	'so'
o	sot	so	'tonto'
ɔ	sort	sɔʀ	'destino'
ɔ̃	son	sɔ̃	'seu'

Consoantes

As consoantes son as seguintes:^[2]

	Bilabiais	Labio- dentais	Dentais	Palato- alveolares	Palatais	Velares	Uvulares
Oclusivas	p b		t d			k g
Nasais	m			n	ɲ	(ŋ)
Fricativas		f v	s z	ʃ ʒ			ʀ
Laterais			l

	Palatais	Labio-Palatais	Labio-Velares
Aproximantes	j	ɥ	w

Gramática

O verbo

Existen tres categorías verbais principais: os verbos que terminan en -er, -ir e ir-oir-re.

Os verbos franceses son comumente conxugados en cinco tempos simples e cinco tempos compostos. San tamén conxugados os tempos "literarios" ou "históricos", cada un dos cales ten un tempo común equivalente. Estes tempos literarios son utilizados con frecuencia en literatura e en historia. Existen dous tempos literarios simples e tres tempos literarios compostos.

Os tempos comúns simples son: o presente (le présent), o pretérito imperfeito (l'imparfait), o futuro (le futur), o subjuntivo (le subjonctif) e o condicional (le conditionnel).

Os tempos comúns compostos son: o pretérito perfecto (le passé composé), o máis-que-perfecto (le plus-que-parfait), o futuro perfecto (le futur antérieur), o imperfeito subjuntivo (le subjonctif passé) e o pasado condicional (le conditionnel passé).

O pretérito perfecto é o tempo comunmente usado para describir accións que foron comezadas e concluídas no pasado. O imperfeito é o tempo utilizado para describir accións que se prolongaron no pasado ou para describir accións habituais ou repetitivas. Os subjuntivos, presente e pasado, son utilizados para expresar dúbida, emocións, posibilidades e acontecementos que poderán ocorrer ou non.

Os tempos literarios simples son o pasado simple ou pasado histórico (le passé simple), substituído na linguaxe vulgar polo pretérito perfecto, e o imperfeito subjuntivo (l'imparfait du subjonctif), substituído en linguaxe corrente polo presente subjuntivo.

Os tempos literarios compostos son o pasado anterior (le passé antérieur), usualmente substituído polo máis-que-perfecto; o máis-que-perfecto subjuntivo (le plus-que-parfait du subjonctif), xeralmente substituído polo pasado subjuntivo; e unha segunda forma do pasado condicional.

Dos tempos literarios, só o pasado histórico tede a ser aínda utilizado. Ben que as distinções gramaticais se perdesen cando os tempos literarios caeron en desuso, elas non eran suficientemente importantes para que iso xerase confusión.

Alén destes tempos, existe un imperativo, un participio e o infinitivo. Todos eles poden ser inflectidos para tempo (presente e pasado), aínda que o imperativo pasado sexa bastante raro.

Verbos auxiliares

En francés, todos os tempos compostos son formados cun verbo auxiliar (ou être, "ser", ou avoir, "ter"). A maioría dos verbos usa avoir como verbo auxiliar. As excepcións son dezaseis verbos comúns de movemento e todos os verbos reflexivos.

A distinção entre os dous verbos auxiliares é importante para a formación correcta dos tempos compostos e é tamén esencial para a concordância do participio pasado.

Verbos de movemento que usan être os tempos compostos: devenir, revenir, monter, rester, sortir, venir, arriver, naître, descendre, entrer, retourner, tomber, rentrer, aller, mourir, partir, passer.

O participio pasado

Esta páxina ou sección foi marcada para revisión, debido a inconsistências e/ou datos de confiabilidade duvidosa. Se ten algún coñecemento sobre o tema, por favor verifique e mellore a consistência e o rigor deste artigo. Pode encontrar axuda no WikiProjeto Linguas. Se existir un WikiProjeto máis adecuado, por favor corrixa esta predefinição. Este artigo está para revisión desde outubro de 2009.

O participio pasado é usado en francés quere como adxectivo, quere para formar todos os tempos compostos da lingua. Cando é usado como adxectivo, segue todas as regras de concordância normais na lingua, mais cando é usado en tempos compostos, segue regras de concordância especiais.

Os verbos terminados en -er forman o participio mudando a terminación -er para -é; os verbos en -ir fórmano mudando -ir para -i, e verbos -re mudan para -u. Así, o participio pasado de parler , "falar", é parlé; para finir, "acabar", fini, e para vendre, "vender", vendu.

As regras de concordância para os participios pasados difiren para os verbos-avoir e os verbos-être (vexa "Verbos auxiliares para os tempos compostos"). Para os verbos-avoir, o participio pasado non concorda co suxeito, salvo se o obxecto directo viñer antes do verbo, sexa so a forma dun pronome, sexa nunha cláusula relativa usando que.

Para os dezaseis verbos-être comúns, o participio pasado concorda sempre co suxeito. Para os verbos reflexivos, o participio pasado concorda co suxeito, salvo se existir un obxecto directo ao verbo reflexivo.

Sistema de escrita

O francés é escrito co alfabeto latino.

Algunhas expresións comúns

Portugués	Francés	Transcrição
francés	français	/fʀɑ̃sɛ/	("frran-cé")
bo día	bonjour	/bɔ̃ʒuʀ/	("bon-jur")
Até á vista tchau	au revoir	/oʀɘvwaʀ/	("órrvuár")
por favor	s'il vous plaît[3]	/silvuplɛ/	("sil vu plé")
grazas	merci	/mɛʀsi/	("mérr-si")
de nada	de rien	/də ʀjɛ̃/	("dea riã")
benvido	bienvenu [4]	/bjɛ̃vəny/	("biã-venu")
ese	celui-là	/səlɥila/	("se-lui alí")
esa	celle-là	/sɛləla/	("sel-alí")
canto	combien	/kɔ̃bjɛ̃/	("con-bi-ã")
inglés	anglais	/ãglɛ/	("an-glé")
si	oui	/'wi/	("uí")
non	non	/nɔ̃/	("non")
non comprendo	Je ne comprends pas	/ʒənəkɔ̃pʀãpɑ/	("je ne con-prrã pa")
onde é a casa de baño?(pt) onde é o banheiro? (br)	Où sont les toilettes?	/usɔ̃letwalɛt/	("u son le tuá-lét")
saúde (brindar a alguén)	santé	/sãte/	("sãtê")
fala inglés?	Parlez-vous anglais?	/paʀlevuãglɛ/	("par-le vu an-glé")
	"Vous parlez anglais?"	/vupaʀleãglɛ/	("vu par-le an-glé")
	"Est-ce que vous parlez anglais"	/ɛskəvupaʀleãglɛ/	("es que vu par-le an-glê")
ben	bien	/bjɛ̃/	(" biã ")
Moi ben	Très bien	/bjɛ̃/	(" trré biã ")

Ver tamén

A Wikipédia posúe o portal: Portal Lingüística {{{Portal2}}} {{{Portal3}}} {{{Portal4}}} {{{Portal5}}}

• Académie française
• Alianza Francesa
• Frases comúns en distintas linguas
• Verlan
• Linguas da Francia
• DELF

Notas e referencias

Conexións externas

• Académie Française
• Informe do Ethnologue para a lingua francesa
• Francoclic : aprendizaxe e ensino da lingua francesa e das culturas francófonas
• Recursos online gratis para estudantes
• Dicionario francés-portugués

v • e Lingua francesa
Europa	Francés da Bélxica • Francés da Francia • Francés de Jérsei • Francés do Luxemburgo • Francés da Suíza • Francés do Vale de Aosta
América	Francés do Canadá (Quebequense · Acadiano · Terra-novense) • Francés da Luisiana
África	Francés de África • Francés do Magrebe

v • e Idiomas oficiais da Unión Europea
Alemán · Búlgaro · Danés · Eslovaco · Esloveno · Español · Estoniano · Finlandés · Francés · Grego · Húngaro · Inglés · Irlandés · Italiano · Letão · Lituano · Maltês · Neerlandês · Polaco · Portugués · Romeno · Sueco · Checo

v • e Linguas faladas na África
Afro-Asiática	afar • amárico • árabe • beja • berbere • hadia • hausa • oromo • saho • somali • tigré • tigrínia
Nilo-Saariana	acholi • alur • ateso • dinka • fur • kanuri • langu • lendu • lugbara • luo • maasai • masalit • nuer • songai
Níger-Congo	abron • anyin • bambara • bangala • baoulé • bemba • cinianja • comorano • cuanhamo • dagbani • dan • diola • dioula • duala • edo • ewe • fang • fante • fon • fula • gogo • gusii • haya • igbo • kikamba • kikuyu • kinyarwanda • kirundi • kituba • kivunjo • lingala • lozi • luganda • luhya • lunda • lusoga • macua • mandinka • maninka • masaba • mende • mooré • ndebele • ndebele do norte • ndonga • oshiwambo • quicongo • quimbundo • rukiga • runyankole • serer • soto do norte • soto do sur • soninquê • suaíli • suázi • susu • temne • tiv • tonga • tshiluba • tsonga • tsuana • tumbuka • twi • umbundo • venda • wolof • yao • xona • xosa • yoruba • zande • zulu
Khoi-San	hadza • nama • naro • kxoe • sandawe • ǃxóõ
Austronésica	malgaxe
Indo-europea	africânder • español • francés • inglés • portugués

ace:Bahsa Peurancihckb:زمانی فەڕەنسیkrc:Француз тилmhr:Пырансуз йылмеpcd:Frinsépnb:فرانسیسی