lingua finlandesa - Wikilingue - Encydia
| Finlandés (suomi) | ||
|---|---|---|
| Falado en: | Finlandia, Estonia (Íngria), Suecia (Vale de Torne), Noruega (Finnmark), noroeste da Rusia (Carélia) | |
| Rexión: | Europa Setentrional | |
| Total de falantes:. | 7 millóns | |
| Familia: | Urálica Fino-permiana Finês Finlandés |
|
| Estatuto oficial | ||
| Lingua oficial de: | Finlandia, Unión Europea | |
| Regulado por: | Kotimaisten kielten tutkimuskeskus ("Instituto de Pescudas para as Linguas da Finlandia") | |
| Códigos de lingua | ||
| ISO 639-1: | fi | |
| ISO 639-2: | fin | |
| ISO 639-3: | fin | |
| SIL: | FIN | |
A lingua finlandesa é un idioma da familia de linguas urálicas do grupo fino-permiano, ao cal tamén pertencen o húngaro e o estoniano.
O finlandés ten a característica de non pertencer ao tronco indo-europeo, opostamente á maior parte das linguas europeas. Pertencente ao tronco urálico e ao ramo fino-permiano, así como o estoniano e o livónio, ten morfologia do tipo aglutinante, e o acento tônico recai sempre sobre a primeira sílaba da palabra. O sistema de declinación conta cun complexo sistema de quince casos, a saber:
- no caso de que nominativo, caso do suxeito;
- no caso de que genitivo, caso do adxunto adnominal de posesión;
- no caso de que acusativo, caso do obxecto directo;
- no caso de que essivo, caso do adxunto adnominal de estado;
- no caso de que partitivo, caso do adxunto adnominal de parte;
- no caso de que translativo, caso do adxunto adverbial de mudanza de estado;
- no caso de que inessivo, caso do adxunto adverbial de lugar;
- no caso de que elativo, caso do adxunto adverbial de saída dun lugar;
- no caso de que ilativo, caso do adxunto adverbial de entrada dun lugar;
- no caso de que adessivo, caso do adxunto adverbial de lugar externo;
- no caso de que ablativo, caso do adxunto adverbial de saída de lugar externo;
- no caso de que alativo, caso do adxunto adverbial de entrada nun lugar externo;
- no caso de que abessivo, caso do adxunto adnominal/adverbial de ausencia;
- no caso de que comitativo, caso do adxunto adverbial de compañía;
- no caso de que instrutivo, caso do adxunto adverbial de instrumento.
O número - singular ou plural - é determinado polas distintas terminacións en cada declinación. Non existen xéneros, nin artigos. Como en finlandés a función sintática é determinada polas declinacións (que se distinguen pola terminación de cada palabra, como en latim ), a orde das palabras indica a forma definida ou indefinida. Por exemplo, para se dicir "a flor está sobre a mesa", dise, en finlandés: kukka on pöydällä, mentres que pöydällä on kukka se traduce por "hai unha flor sobre a mesa".
Táboa de contido |
Posesión
A posesión, en finlandés, é determinada polo caso genitivo, que asume terminacións distintas de acordo con cada persoa, inexistindo, por tanto, pronomes possessivos.
Verbo
O verbo asume formas activas e passivas, afirmativas e negativas. Non hai tempo futuro. Existen catro modos "populares" e un quinto, que se encontra nalgúns dialetos do estónio, coñecido como "eventivo". El ocorre só no Kalevala, o poema épico dos finlandeses.
Hai catro formas para o infinitivo, cada unha posuíndo un significado e uso específico.
Sistema de escrita
O idioma finlandés escríbese co alfabeto latino, e ten por característica ser fonético, isto é, a cada grafema corresponde un só fonema e viceversa. As letras poden ser duplicadas, sendo que, neste caso, son pronunciadas de forma máis longa (no caso das vogal e consoantes constritivas), ou con pequena pausa (no caso das consoantes oclusivas). As vogal anteriores, á excepción do "e" e do "i", son indicadas por medio dun trema. O "u" anteriorizado (como o "u" francés), en vez de recibir trema, é substituído polo "y".
Estrutura fonológica
A estrutura fonológica finlandesa ten gran semellanza coa do xaponés, idioma co cal comparte algunhas palabras comúns (aínda que con significados totalmente distintas) e que algúns linguistas especulan que teña un longínquo parentesco (cf. Linguas uralo-altaicas). As vogal predominam na fala e os encontros consonantais son moi raros. Tamén é común a existencia de vogal e consoantes duplicadas. Existe o fenómeno da harmonía vocálica, así como as demais linguas fino-permianas, e oposición entre as vogal "posteriores" (a, o, u) e as vogal "anteriores" (ä, ö, y).
Algúns exemplos de vocabulário
- tervetuloa - benvido (a)
- näkemiin - até pronto
- hyvää ruokahalua - bo apetite!
- hyvää huomenta - bo día, até 12 horas da mañá.
- hyvää päivää - boa tarde, tras 12 horas da mañá.
- hyvää iltaa - boa noite, ao chegar.
- hyvää yötä - boa noite, ao saír.
- hauska tutustua - moi pracer
- hyvää matkaa - boa viaxe
- mitä kuuluu? - como está / estás?
- kiitos hyvää - ben, grazas (a)
- kiitos - grazas
- ei kestä - de nada
- olkaa hyvä - por favor
- anteeksi - desculpe/con permiso
- ei se mitään - non foi nada
- aurinko paistaa - o sol brilla
- sataa vettä - está chovendo
- on kylmä - fai frío
- on kuuma - fai calor
- ruoka - comida
- juomat - bebidas
- vesi - auga
- leipä - pan
- kippis - saúde!
- varo - coidado
- huomio - atención
- vaara - perigo
- apua - socorro
- seis - pare
- odottakaa - espere
- hiljaisuus - silencio
- kielletty - prohibido
- Suomi - Finlandia
- suomi - finlandés (idioma)
- suomalainen - finlandés (nacionalidade)
- pusuja - Bicos
Conexións externas
- A lingua finlandesa no Ethnologue (en inglés)
- A lingua finlandesa en detalle (en inglés)
krc:Фин тилmhr:Финн йылмеpnb:فنی
