lingua danesa - Wikilingue - Encydia
| Danés (Dansk) | ||
|---|---|---|
| Falado en: | Dinamarca, en partes da divisa coa Alemaña, Groelândia e Illas Faroe e extremo norte canadense | |
| Total de falantes:. | 6 millóns | |
| Posición: | Non está entre as 100 primeiras. | |
| Familia: | Indo-europea Xermánica Setentrional Escandinava oriental Danés |
|
| Estatuto oficial | ||
| Lingua oficial de: | Dinamarca, Unión Europea e Alemaña (lingua minoritaria protexida). | |
| Regulado por: | Dansk Sprognævn (Comité da Lingua Danesa)[1] | |
| Códigos de lingua | ||
| ISO 639-1: | da | |
| ISO 639-2: | dan | |
| ISO 639-3: | dan | |
O danés é unha lingua escandinava falada na Dinamarca, Alemaña, Groelândia e Illas Faroe. Esta lingua é moi parecida co norueguês e o sueco — os falantes de danés, norueguês e sueco compréndense con certa facilidade.
Táboa de contido |
Historia
Os primeiros textos en danés datan de cerca de 1200 e ao final do século XIV a raíña Margareth I decidiu trocar o latim, que era a lingua administrativa, polo danés.
O danés moderno se desenvolveu a partir da lingua escrita durante o período da Reforma Protestante, fortemente influenciado os séculos XVII e XVIII polo dialeto falado polos habitantes de Copenhague , centro cultural, económico e político da nación.
A historia da lingua danesa se divide en tres períodos:
- Danés antigo (cerca de 800-1100), que corresponde gran parte á Era Viking;
- Danés medio (cerca de 1100-1525), que corresponde á Idade Media;
- Danés moderno (a partir de 1525), tras a Reforma Protestante até os días actuais.
De todas as linguas escandinavas a danesa é a que se distanciou máis remotamente das súas raíces escandinavas comúns, sobre todo pola localización xeográfica da Dinamarca que forma unha ponte entre os países nórdicos e a Europa continental.
Dialetos
Os dialetos daneses se dividen tradicionalmente en tres amplos grupos:
- Jysk (Jutlândia)
- Omál (danés insular, falados nas illas Fiónia, Zelândia, e nas illas menores ao sur)
- Bornholmsk (na illa de Bornholm, ao sur da Suecia).
Os lugares onde os dialetos se empregan máis correctamente son Jutlândia norte, Jutlândia sur, Jutlândia oeste e Bornholm, sobre todo nas cidades menores e nos poboados. Cerca de 3 millóns de daneses falan o que na actualidade se coñece polo termo regionalsprog (“linguas rexionais”), un tipo de uso dialetal “suave” da lingua. A razón de seu auge reside na cada vez maior interacción social e mobilidade da poboación, sobre todo o século XX.
Estas “linguas rexionais” conservaron algunhas características dos dialetos locais dos cales derivan, aínda que tamén poidan se considerar sensibelmente como variantes rexionais da lingua danesa normativa. A presenza ou ausencia dunha das partes máis características da pronuncia danesa, o stod ou oclusão glótica, cuxo uso varía dependendo da rexión, ten sido utilizada polos lingüistas para diferenciar as variantes dialetais.
Gramática
A orde da oración é suxeito, verbo e obxecto, aínda que, como complemento, verbo e suxeito sexan utilizados para dar ênfase.
O danés moderno posúe dous casos (nominativo e genitivo) e dous xéneros (Común e neutro). Unha de súas características peculiares é o seu modo de articulação sonora, que tivo orixe no acento tônico. O acento tônico está sempre na primeira sílaba da raíz da palabra.
O danés posúe dous xéneros: común e neutro. O artigo determinado é -en para substantivos comúns e -et para os neutros, sendo -ene a forma de plural para ambos os xéneros.
A numeração de 1 a 10 é: en, cho, tre, fire, fem, seks, syv, otte, ni, ti; 11 elleve, 12 tolv, 13 tretten, 20 tyve, 30 tredive, 40 fyrre, 50 halvtreds, 60 tres, 70 halvfjerds, 80 firs, 90 halvfems, 100 hundrede.
A partícula negativa é o advérbio ikke.
As palabras se forman como no alemán, por prefixação, sufixação e composición.
Os verbos son transitivos ou intransitivos, tendo voces activa e passiva e modos indicativo e imperativo con vestixios do subjuntivo.
Escrita
O idioma utiliza o alfabeto latino.
Vogal
O danés ten 9 vogal, (a , e , i, o, u, y, æ, ø, å) algunhas delas ofrecen certa dificultade para os lusófonos.
- Æ,æ: Funciona como o É do portugués, ou como o Ä do alemán.
- Ø,ø: Non ten equivalente no portugués, é intermedia entre O e E, como Ö no alemán ou o Œ do francés.
- Å,å É equivalente ao fonema AA para se escribir pronomes, e foi introducido pola reforma ortográfica de 1948 para substituír "aa". A forma antiga "aa" aínda persiste nalgúns nomes tradicionais ou topónimos, como en Aalborg .
Consoantes
O danés utiliza as mesmas consoantes do portugués, excepto o X e o W, que só son usados para estrangeirismos.
Vocabulário
Algunhas palabras e frases comúns en danés:
- Ola - hej, goddag, dav(s)
- Adeus - farvel, hej-hej
- Onde fica…? - hvor ligger…?
- … a casa de baño - badeværelset.
- … o hospital - hospitalet/sygehuset.
- Falas español? - taler De spansk?
- Grazas! - tak!
- De nada - tak i lige måde/ingen årsag
- Canto custa? - hvor meget koster det?
- Si - ja ou jo
- Non - nej
Os números dun a vinte en danés son:
- en
- cho
- tre
- fire
- fem
- seks
- syv
- otte
- ni
- ti
- elleve
- tolv
- tretten
- fjorten
- femten
- seksten
- sytten
- atten
- nitten
- tyve
Conexións externas
- Explicación sobre Lingua Danesa (en castelán )
- Danish 101 (en inglés )
- Ethnologue, Linguas do Mundo (en inglés )
mhr:Датчан йылмеpnb:ڈنمارکی
