Liechtenstein

Liechtenstein

liechtenstein - Wikilingue - Encydia

Liechtenstein^[6] ou Listenstaine (forma usada oficialmente pola Unión Europea^[7]) é un minúsculo principado, un microestado, localizado no centro da Europa, encravado nos Alpes, entre a Austria, a liches, e a Suíza a oeste. Pouco máis de 34 mil habitantes moran no principado de só 160 km².

Desde o século XV, goza practicamente do mesmo territorio e o principado é comandado pola mesma familia desde 1608, cando Liechtenstein tornouse independente do Sacro Imperio Romano Xermánico. Por ter feito parte deste imperio xermánico e descender directamente del, a lingua falada no país é o alemán, mais o Liechtenstein se diferencia de Alemaña e Austria, por ser un micro-estado, considerado un dos máis ricos do mundo, e que é constantemente citado como un local onde a práctica de lavado de diñeiro (ou branqueamento de capitais) é frecuente.^[8]

Táboa de contido 1 Etimologia 2 Historia 3 Xeografía 3.1 Relevancia 3.2 Clima 4 Demografia 4.1 O crecemento da poboación 4.2 Pirâmide demográfica 4.3 Esperanza media de vida 4.4 Densidade poboacional por comuna 5 Política 6 Subdivisões 7 Economía 7.1 EFTA e Espazo Económico Europeo 8 Infraestrutura 8.1 Educación 8.2 Saúde 9 Cultura 9.1 Artes 9.2 Relixión 9.3 Deportes/Deporte 9.3.1 Fútbol 9.4 Festivos e conmemoracións 10 Ver tamén 11 Referencias 12 Conexións externas

Etimologia

Listenstaine (en alemán : Liechtenstein) significa literalmente, na lingua local, "pedra clara" (liechten stein). A súa asociación co Principado débese a ser a familia Liechtenstein a comprar e unir os condados de Schellenberg e Vaduz, dando orixe ao actual territorio do país. O Sacro-Emperador Romano-Xermánico permitiu á dinastia o re-batismo da súa nova propiedade co propio apelido da familia.

Quere na versión europea quere na brasileira da lingua portuguesa, a grafia alemá é de máis comunmente utilizada, sendo que quere o Dicionario Houaiss quere o Dicionario Aurélio (brasileiros), ben como o DOELP de José Pedro Machado (portugués) a usan. Tamén os órganos de prensa brasileiros Globo, Folla de São Paulo e Estado de São Paulo, e os portugueses Público e RTP prefiren a grafia xermánica. Tamén o Ministerio das Relacións Exteriores do Brasil e o Ministerio dos Negocios Estranxeiros de Portugal concordan ambos con esta primeira grafia.

En portugués existe, no entanto, a opción Listenstaina, con pouco uso, mais que pode ser utilizada, xa que se encontra citada no VOLP de Rebelo Gonçalves^[9][10] e no Prontuário da Lingua Portuguesa, ben como no Vocabulário Ortográfico da Lingua Portuguesa da Porto Editora.

En crecendo de uso ocorre a grafia Listenstaine, oficialmente adoptada polo Código de Redacción Interinstitucional da Unión Europea, e preconizada no Dicionario da Academia das Ciencias de Lisboa, no VOLP da Porto Editora e no Vocabulário da Priberam^[11].

O sitio Ciberdúvidas da Lingua Portuguesa, na persoa do linguista A. Tavares Louro, preconiza aínda a alternativa Listensteine^[12], que parece recoller pouca aceptación.

Como gentílicos existen as opcións liechtensteinense, liechtensteiniano, liechtensteinês e liechtensteiniense, ben como os aportuguesamentos listenstainense, listenstainiano, listenstainês e listenstainiense.

Historia

Ver artigo principal: Historia do Liechtenstein

O Principado do Liechtenstein gozou dun territorio incorruptível ao longo da Historia. As súas fronteiras permaneceron case imutáveis desde 1434, cando o Reno estabelecía a fronteira entre o Sacro Imperio Romano Xermánico e os cantões da Suíza.

Unha estrada romana atravesa a rexión de sur para norte, atravesando os Alpes polo desfiladeiro de Splügen até ás marxes do Reno, nun terreo cuxas custosas e frecuentes inundacións impedían a súa vivenda. Villas romanas foron edificadas no sur, e para seus creados, os señores romanos permitían o fluxo de cidadáns xermánicos, a través das terras do norte. Como marca da súa pasaxe polo Vale do Reno e polo norte de Liechtenstein, foi edificado en Schaan un pequeno forte da época. Os romanos estabelécense no sopé dos Alpes, permanecendo en Vaduz , xunto ao Reno, ou no Vale de Samina e Triesenberg.

A área, parte da Récia, foi incorporada ao Imperio Carolíngio e dividida en condados administrativos, manténdose así dividida ao longo dos séculos que a Historia xa levou consigo. O Ducado da Suábia perdeu o seu Duque e señor en 1268 e nunca foi restaurado. Todos os vasalos do duque pasaron a ser vasalos do Imperio Carolíngio.

O medieval condado de Vaduz , formado en 1342 ,^[13] era unha pequena división do condado de Werdenberg, pertencente á dinastia de Monfort de Vorarlberg . O século XV, polo menos tres guerras devastaron o local. Aínda que o comercio colonial o enriquecese, como á Suíza, sendo o país era unha vivo punto comercial, por onde pasaban as especias vindas de África , as cales comercializaban con mercadores do restante da Europa, ou sexa, a función de Liechtenstein foi sanear os produtos de luxo vindos das colonias portuguesas para o resto da Europa. Mais o século XVII o Liechtenstein perdeu parte dos seus cidadáns na Guerra dos Trinta Anos. Máis de cen persoas foron perseguidas e executadas en praza pública.

A dinastia de Liechtenstein, cuxo principado tomou por seu o nome do Castelo de Liechtenstein, na Austria e onde vivía a familia aristocrata. Johann-Adam Liechtenstein, un príncipe de Viena , con possessões na Boémia, na Baixa Austria, na Styria e na Morávia, tivo untada súa entrada para o Consello de Príncipes, que rodeaba e influenciaba directamente os Habsbugos. Entón comprou Schellenberg en 1699 e Vaduz en 1712 . Todo isto, debido á carreira desenfreada dos nobres e Señores ás terras circundantes da Familia Habsburgo. É elevado, entón, a Principado Imperial de Liechtenstein, como un feudo do Sacro Imperio Romano-Xermánico

Liechtenstein tornouse un estado soberano en 1806 , cando ratificou a Confederación do Reno, xunto a Napoleão I, tras a disolución do Sacro Imperio. O condado foi ocupado polas tropas francesas durante algúns anos, mais recupera a súa independencia en 1815 coa Confederación Xermánica. En 1862 a Constitución é promulgada, co Landtag sendo o representante das capas populares na sociedade. En 1868 , a Confederación foi disolta, e o Liechtenstein abole o seu exército, declarando a súa permanente neutralidade, respectada até durante os anos das Guerras Mundiais.

En 1852 , Liechtenstein consentiu unha unión económica coa Austria-Hungría. Encerrou esta unión tras a Primeira Guerra Mundial debido a devastação económica sufrida pola Austria. En 1924 , Liechtenstein estabeleceu unha unión aduaneira e monetaria coa Suíza. Mais foi forzada a unión coa Suíza, que lle valeu até na Segunda gran Guerra, servindo de centro europeo de lavado de diñeiro (pt. branqueamento de capitais) dos nazis.

En 1978 adhire ao Consello da Europa, en 1990 é aceptada na ONU, tres anos máis tarde xúntase á EFTA, con Portugal xa fóra da asociación de libre comercio, e en 1995 entra para a Área Económica Europea e tórnase membro da OMC.

A 15 de agosto de 2004 , Hans-Adam II do Liechtenstein formalmente delegou o seus poderes no seu fillo, Alois de Liechtenstein. Hans Adam II, con todo, mantense como soberano.

Xeografía

Ver artigo principal: Xeografía do Liechtenstein

O Liechtenstein é un micro-estado situado na Europa Central, fronteiresco á Austria e á Suíza. A súa capital é Vaduz, cidade esta que representa tamén unha das once comunas en que o país se divide. As súas coordenadas xeográficas son 47°10′N, 9°32′E. Ten unha área equivalente a 161 km², incluíndo os poucos ríos que pasan polo seu territorio até ás fronteiras. A súa liña de fronteira comprende cerca de 76 km, sendo que a liña de fronteira coa Austria mide 35 km e coa Suíza equivale a 41 km. O Liechtestein ten unha superficie cerca de 576 veces menor que a de Portugal; é 53218 veces menor que o Brasil.

Relevancia

O territorio é montañoso, na súa maioría. A parte occidental do territorio é comprendida polo Vale do Reno superior. O restante é dominado polo macizo de Rätikon, nos Alpes Centrais, cuxa altitude máxima é 2.438 metros. O punto máis elevado é o monte Grauspitz, a 2.599 metros por enriba do nivel do mar.

A maioría do territorio é constituída por terra e, estando encravado nos Alpes, non ten costa e así tampouco ten possessões marítimas algunhas. A terra irrigada forma unha pequena parte do territorio, visto que non existen moitos ríos no territorio.

O maior río do Liechtenstein é o Reno, tanto a nivel de caudal, largura e lonxitude. Este serve, nalgúns locais, como fronteira natural coa Suíza, por exemplo en Triesen . Mais o segundo maior río do país e o maior nascente en territorio liechtensteinense é o Río Samina ou Saminatol. No local, denominado por Saminabach , o río ten a súa nascente nos Alpes, de máis de 1 km de altitude, descende até a un vale do mesmo nome, o Vale de Samina, e esténdese até á Austria.

Clima

Segundo datos de 1993 , terreo cultivado comprende 24% do territorio liechtensteinense, os pastos permanentes representan 16%. Máis dun terzo (35%) da superficie do país está cuberta por bosques e bosques, onde predominam faias e carvalhos nas zonas baixas e coníferas nas vertixinosas escarpas dos montes. O restante representa 25%, e inclúe as urbes. No que toca aos recursos naturais, o país alpino ten un gran potencial eólico e hidroeléctrico e un terreo propicio ao cultivo e ao pasto.

O clima é alpino, continental, con rigorosos invernos, con fortes choivas, ceo nublado e abundancia de nevões , e aderezados veráns, con ceo nublado (frecuentemente), húmidos, habituais na rexión. A pesar da súa localización alpina, o vento predominante é o vento de sur, o que torna o clima máis ameno.

No inverno, poden, no local, practicarse varios deportes, como o esquí, entre outros. É, de feito, nesta estación do ano, que o país se torna unha referencia turística na Europa. A práctica de rafting nos rápidos do Río Samina é a maior fonte de receitas da cidade, para alén da agricultura.

O país alpino ratificou a Convención-Cadro das Nacións Unidas sobre a Mudanza do Clima e, máis tarde, o Protocolo de Quioto, directamente ligados coas alteracións climáticas no mundo.

Demografia

Ver artigo principal: Demografia do Liechtenstein

O Liechtenstein é un país cuxo territorio é moi pequeno, non dando espazo para unha larga poboación. O país é o cuarto menor da Europa, sucedendo o Vaticano, Mónaco e San Marino.

Estimada en xullo de 2006 , a poboación rolda os 34.911 habitantes, sendo que estes son maioritariamente nacidos no estranxeiro, principalmente portugueses, alemáns, suízos e austríacos. A poboación de Liechtenstein cabería practicamente dúas veces no Estadio da Luz (cerca de 65.400 lugares sentados), en Lisboa , e case tres veces no Estadio de Wembley (90.000 lugares sentados), en Wembley , a norte de Londres .

Os emigrantes no país representan 34,1% da poboación, equivalendo a case 12 000 habitantes.

A taxa de migração non é moi elevada, roldando os 4,93 migrantes por cada 1000 habitantes. En Portugal , estímase que haxa 14 cidadáns de Liechtenstein. Xa en Liechtenstein viven aproximadamente 561 portugueses, un número pequeno porén maior que o dalgúns países de maior territorio, como a Polonia.

A alfabetização da poboación atinxe 100%, o que significa que toda a poboación está alfabetizada e non existe analfabetismo no país, unha taxa ben distinta da de Portugal e do Brasil.

O crecemento da poboación

A taxa de crecemento da poboación equivale a 0,9%, segundo datos de 2005 , algo por enriba da media europea (0,2%). Está notabelmente por enriba da taxa portuguesa, que rolda 0,4%. A media etária da poboación é de 38,5 anos, equivalente á de Portugal . A tendencia é aumentar, contrariando así a media europea e a de a maioría dos países do continente, e é probábel que o país atinxa os 35 200 cidadáns nacionalizados ao final de 2007 .

A taxa de nacementos rolda os 11,66 nato-vivos por cada 1000 habitantes, segundo datos oficiais de 2002 , en canto a taxa de falecimentos, aproximadamente, 6,76 falecimentos por 1000 habitantes, segundo datos do mesmo ano. A taxa de mortalidade infantil é de 4,92 para cada 1000 nacementos, algo preocupante no territorio europeo, representando en Portugal , a taxa é de 5 por cada 1000 habitantes.

A taxa de fertilidade conta 1,5 nenos por cada muller nacionalizada, coa inclusión das mulleres emigrantes no país. A taxa de fertilidade da poboación vivente no ambiente rural rolda 1,8 nenos, mentres a poboación vivente nas urbes aproxímase ás 1,6 nenos. Segundo os Census a poboación feminina é maior que a poboación masculina, e a tendencia é aumentar o número.

A poboación urbana atinxe 21,2% da poboación, segundo datos oficiais de 2004 .

Pirâmide demográfica

Contrariando a vertente europea, o país ten unha poboación relativamente moza, segundo a pirâmide demográfica de 2004 .

A Europa tende a envellecer, sendo un continente industrializado e desenvolvido, en que as mulleres conquistan de día para día unha forte posición na sociedade, non restando tempo para a educación de nenos , que dispende moi tempo. A crise financeira agrávase e os europeos non conseguen soportar o «empreendimento financeiro» que representa un neno e o seu crecemento. Mais, no Liechtenstein esa tendencia negativa é superada e o goberno emprendeu políticas natalistas, tal como na Dinamarca.

Así a poboación moza representa unha boa parte da poboación total, cerca de 17,8%, e supera a poboación anciá, que representa 11,6% dos cidadáns liechtensteinenses. A taxa de anciáns residentes en Portugal é ben maior, representando 18% da poboación, e tede a aumentar. Os anciáns con máis de 75 anos prevalecen nesta taxa en Portugal, mentres no Liechtenstein representan un valor mínimo dentro da faixa etária anciá.

Mesmo así a faixa etária que comprende os cidadáns de 15 a 64 anos de idade é a maior e representa máis dun terzo da poboación, incluíndo a maior parte da poboación moza (dos 0 ao 35 anos de idade).

O número de mulleres, segundo esta pirâmide, é superior ao dos homes, en todas as faixas etárias.

• 0-14 anos: 17,8%
  • Homes: 2950
  • Mulleres: 3014
• 15-64 anos: 70,5%
  • Homes: 11745
  • Mulleres: 11837
• Máis de 65 anos: 11,6%
  • Homes: 1598
  • Mulleres: 2292

Esperanza media de vida

A esperanza media de vida para a totalidade da poboación é estimada en 80,1 anos de idade. As mulleres conservan unha esperanza de vida ben maior que a de os homes, sendo que para eles a estimativa é de 75,47 anos e para elas cóntase nos 83,6 anos. Comparado con Portugal, os resultados son parecidos, sendo que os homes teñen unha esperanza de vida de 70,2 e as mulleres de 78,2 anos de idade.

Densidade poboacional por comuna

Densidade poboacional por comuna (hab/ km²)

Balzers	Eschen	Gamprin	Mauren	Planken	Ruggell	Schaan	Schellenberg	Triesen	Triesenberg	Vaduz
216	367	189	441	67	237	203	275	166	86	205

Política

Ver artigo principal: Política do Liechtenstein

Ver páxina anexa: Príncipes do Liechtenstein

O Liechtenstein é un estado democrático, unha monarquía constitucional, encabezada actualmente polo príncipe Hans Adam II, seguido polo príncipe rexente, Alois e o primeiro ministro Otmar Hasler.

O parlamento é elixido libremente a través do voto electoral, sendo o pobo que escolle e elixe os seus membros. O príncipe encóntrase eximo de votar. O Parlamento do Liechtenstein, o Landtag, componse por 25 representantes escollidos pola poboación votante. Unha cámara de cinco integrantes responsabilízase polo trato dos asuntos diarios.

O goberno é nomeado polo parlamento que é, á súa vez, renovado de catro en catro anos. A última vez que foi elixido foi en 2005. Os dous partidos políticos principais son o Partido dos Cidadáns Progresistas (FBP, sigla segundo a grafia alemá, utilizada no país) e a Unión Patriótica. Ambos dominan a vida política liechtensteinense, e dirixiron o país, en coalición, de 1938 a 1997 , até que este último ano venceu o VU, que ilegitimou a coalición, e así, o goberno ten alternado entre os dous partidos. A constitución permite referendos lexislativos.

En 1924 , o Liechtenstein, tendo en conta as moitas transaccións coa veciña Suíza, realizou unha unión con este outro país alpino, e adoptou o franco suízo como moeda nacional. Nun acordo particular, ficou expresa a esixencia da Suíza en que todos os acordos internacionais concluídos para e polo Liechtenstein, tiñan que ter a súa aprobación. Tal rexistra a dependencia política do Liechtenstein da Suíza.

Nun referendo levado a cabo a 1 de xullo de 1984 , os votantes masculinos concederon ás mulleres o dereito de votar nas eleccións nacionais, aínda que continúen sen o dereito ao voto na eleccións locais, nos municipios.

1990 foi o ano en que o país se tornou membro da ONU, confirmando a súa posición democrática na política europea. O ano seguinte tórnase membro integrante da EFTA. Os seus intereses, concordante co acordo coa Suíza, son representados por esta. En 1995 entra efectivamente para a Área Económica Europea, sen a compañía da Suíza.

En marzo de 2003 un polémico referendo posto en pauta polo príncipe Hans Adams, que esixía o reforzo dos poderes do soberano, levantou os ánimos da oposición que esixía a deposição do príncipe. Este, por súa quenda, ameazou exilar-se nas súas residencias austríacas, no caso de que non vise os seus poderes acrescidos. A acción movida polo soberano foi moi criticada internacionalmente, inclusive, pola Comisión de Venecia. A democracia do estado foi pór# en dúbida e a monarquía apelidada de autoritária . Mais o príncipe venceu e viu os seus poderes ampliados. A oposición foi notoriamente desacreditada cos resultados deste referendo.

Subdivisões

Ver artigo principal: Subdivisões do Liechtenstein

O Liechtenstein encóntrase dividido en once comunas (Gemeinden - singular Gemeinde), sendo moitas delas só unha única cidade.

Comuna		Área (km²)	Poboación (2002)	Densidade (hab/km²)
	Balzers	20	4.233	216
	Eschen	10	3.791	367
	Gamprin	6	1.159	189
	Mauren	7	3.288	441
	Planken	5	355	67
	Ruggell	7	1.744	237
	Schaan	27	5.454	203
	Schellenberg	4	975	275
	Triesen	26	4.381	166
	Triesenberg	30	2.556	86
	Vaduz	17	4.927	205

Economía

Ver artigo principal: Economía do Liechtenstein

A pesar de ser pequeno na área xeográfica e de posuír limitados recursos, o Liechtenstein é un dos estados máis ricos do mundo e un dos poucos países no mundo con máis empresas e/ou compañías internacionais por habitante. Ten un desenvolvemento próspero e audaz, é altamente industrializado e cunha economía libre.

Vantaxosamente, cada negocio creado paga unha taxa máxima do 18%, ben como as Regras de Sociedades teñen que mover cerca de 73.700 accións (as chamadas 'letras') da compañía para estabelecer nominalmente a empresa no país. 30% dos lucros provenientes deste proceso son reservados ao estado do Liechtenstein. O estado tamén xera recursos aos empreendedores, sendo que, aos propietarios de fundacións ou grandes empresas cuxo capital é estranxeiro, o proceso xurídico de establecemento conta co segredo bancario, o que torna o país nun dos máis famosos locais onde a práctica de lavado de diñeiro é recorrente.

Segundo alegacións recentes do príncipe Hans-Adam II do Liechtenstein, o soberano do país, o Liechtenstein irá comezar a combater con forte determinación calquera proceso de lavado de diñeiro internacional e traballar para promover unha imaxe de centro financeiro lexítimo para o país. Mais segundo unha aínda máis recente lista, o micro-estado foi xorde como un dos poucos estados que nada fai para combater o lavado de diñeiro internacional, cos cales son bastante lucrativos para o estado.

O Liechtenstein é historicamente un aliado da Suíza, que goza do mesmo estatuto de centro de lavado de diñeiros internacionais. As moitas transaccións feitas entre os dous países fixeron que, nun acordo bilateral concretado en 1924 , o primeiro adoptase o franco suízo como moeda nacional. Con todo, no acordo foi esixido que calquera importante decisión política, económica e/ou gobernamental que envolvese o estado, tiña que ter a aprobación da Suíza. A dependencia do Liechtenstein continúa até hoxe.

Alén de cereais - trigo, aveia, centeio e milho, cultivam-se viñas e froitas variadas; as pastagens ocupan 38% da súa superficie.

Os últimos anos, Liechtenstein transformouse nun país altamente industrializado, produtor téxtil, farmacéutico e medicamentoso, de instrumentos de precisión, refrigeradores, próteses dentárias, conservas, entre outros. Mais a produción de selos postais e o turismo, aínda que aínda pouco desenvolvido, tamén son fontes de rendementos.

Cun escaso territorio, o Liechtenstein importa case todo o que consome. Máis do 90% da súa enerxía é importada. Inclusive, as materias primas para a súa desenvolvidíssima industria resultan da importación. Mais a súa poderosa industria permite que as exportacións superen eficazmente a importacións. Segundo datos referentes a 2001 , as importacións representaron 906 millóns de dólares e as exportacións 1.818 millóns de dólares.

En 2000 , o PIB representou 4349 millóns de francos suízos, e o PIB por habitante 176.000 francos suízos. Por sectores o Produto interior bruto representa 2% no Primario, 45% no sector Secundario e, no Terciário, cóntase en 53%. O PIB ten unha variación anual media do -0.2%, e a inflación cóntase polos 0.6%. Asístese ao decrecemento do Produto interior bruto no Liechtenstein.

A poboación activa representa a maioría, sendo que, en 2000 , 28.414 habitantes eran activos. O número ten vido a aumentar até 2007, resultante do crecemento notorio da poboación, considerada moza, un panorama contrario ao da maioría dos países desenvolvidos, como Austria.

De máis recoñecida multinacional liechtensteinense é a Hilti. O país é tamén a «casa» da Calculadora Curta, e doutros coñecidos produtos.

EFTA e Espazo Económico Europeo

En 1991 , o país asociouse á EFTA, unha organización europea que servía os países que non adheriran á Comunidade Europea. Portugal foi un dos membros fundadores, mais este ano xa pertencía á Unión Europea.

Coa creación da Área Económica Europea, unha organización que serviu de ponte comercial e económica entre a CEE e os países membros da EFTA, o país pasou a pertencer ao maior mercado do mundo. A Suíza, non seguiu os seus pasos, por decisión dun referendo público, mais montou sobre a importancia do Liechtenstein na organización bilateral unha ponte de influencias que dura até aos días de hoxe. Así, o país alén de servir os seus intereses, serve tamén os intereses, indirectamente, da veciña alpina, reafirmando a súa dependencia desta. So a tutela do Liechtenstein, a Suíza realizou varios acordos bilaterais coa UE que a permitiron usufrutuar das mesmas vantaxes dos membros do EEE.

Mais nin esta abertura do país a «catro liberdades fundamentais, sendo unha delas a liberdade de movemento de persoas e traballadores, impediu que o desemprego duplicase en 2002 , aínda que os anos seguintes o desemprego tivese unha pequena caída. Encóntrase actulmente preto dos 2.1%.

Infraestrutura

Educación

O Liechtenstein ten unha complexa e eficaz estrutura escolar,^[14] que pasa pola pre-educación, a educación primaria, a educación secundaria e, opcionalmente, a educación universitaria. Resultante destas bases educacionais, segundos rexistros oficiais, 0% da poboación é analfabeta.

A educación primaria, no Liechtenstein, complétase en cinco anos. O nivel Baixo Secundario complétase, como máximo, en catro anos, mentres o Secundario Superior complétase en soamente un ano. O Secundario Sénior ten unha longura de tres anos. A longevidade durante o nivel Baixo Secundario provém de tres tipos escolas distintas: Oberschule (4 anos) , Realschule (4 anos), e Gymnasium (3 anos). No Secundario Superior é un ano voluntario, ou sexa, soamente se inscribe quen o quixer facer. Este ano é pasado no ginásio, onde os alumnos teñen novas ofertas disciplinares, como novas linguas, educación musical e artística, leis/economía, matemática e ciencias, nun grao máis avanzado.

Despois os estudos son completados no Secundario Sénior, onde despois de terminaren o exame Madura, que ten a mesma función que os exames do Secundario en Portugal , o alumno recibe o certificado Madura, recoñecido polas universidades suízas, austríacas e pola Universidade de Tübingen, na Alemaña. Na universidade, os estudantes teñen que afrontar tres niveis. O primeiro é o Bacharelato, o segundo é o Máster e o terceiro é o Doutoramento. En 2007 , o Liechtenstein entrou no programa Erasmus.

Todos os profesores, antes de leccionarem, reciben un adestramento previo na Austria, Suíza ou Alemaña. Soamente despois deste demorado proceso é que os profesores reciben o certificado, co cal poden leccionar.

A escolarización obrigatoria é custeada polo propio estado, a exemplo dos países da Europa occidental. Con todo, esta regalia, a educación gratuíta, muda de escenario cando se trata de migrantes. A educación dos nenos migrantes que xa iniciasen a súa educación noutro país, nomeadamente, o seu país de orixe, fica á mercê do poder económico dos seus pais e/ou familiares responsábeis.

A autoridade responsábel pola educación é o Ministerio da Educación, cuxa ministra é Rita Kieber-Beck.

Saúde

O Sistema de Saúde ^[15] do Liechtenstein é bo e tecnoloxicamente avanzado, comparável ao suízo. Boa parte dos fondos gobernamentais do país son investidos no mantemento dos aparellos de saúde distribuídos polo país e en novas tecnoloxías, para fornecer aos cidadáns un sistema de saúde cume de gama, eficaz e con tecnoloxía de punta.

Con todo, a saúde pública custa caro aos cidadáns e de quen dela usufrutúa. Para os turistas, por exemplo, no caso de que teñan algún incidente no país, antes da viaxe as axencias promotoras intermedeiam contratos co estado, tornando os custos das atencións médicas máis baratos para o cliente. Inclusive, mesmo as pequenas atencións médicas e os servizos de emerxencia son pagados.

O principal hospital do país é o Hospital Nacional, localizado en Vaduz. Parte dos médicos activos no país son estranxeiros, maioritariamente suízos. Os servizos farmacéuticos están resguardados para os cidadáns, sendo que estes dispoñen de varias farmacias polo país.

Para quen visite o país, soamente terá que ter a vacina do tétano en día. Malária, febre amarela, tifóide, difteria, entre outras non constan na lista de vacinas obrigatorias.

Apta a beber,^[16] a auga nacional, proveniente dos ríos locais como o Saminatol, é de excelente calidade. Antes de ser devolta aos ríos, a auga pasa por un complexo e competente proceso de tratamento, igualándose á maior parte dos países europeos.

O organismo que rexe a seguranza alimentar pública ^[17] é o Instituto de Inspección da Seguranza Alimentar e Veterinaria,^[18] cuxas funcións se asemellan á portuguesa ASAE. Este instituto supervisa todos os produtos alimentares que entran e saen do país, antes de seren consumidos polo público, tendo unha acción directa na regulamentación e mantemento da saúde pública do país. Inspeccionan a calidade, a hixiene do produto, as embalaxes e as súas calidade e viabilidade, e o tratamento da comida.

Cultura

Ver artigo principal: Cultura do Liechtenstein

Artes

Contemplando unha rexión marcada polas culturas suíza, austríaca e alemá, o Liechtenstein creceu so gran influencia das tres, sendo que a súa propia cultura se asemella e espelha nas dúas supra-citadas. Toda a cultura está moi ligada ao clima frío da rexión montañosa.

So unha arquitectura maioritariamente medieval, robusta e austera, erguida sobre as escarpas sometidas a temperaturas gélidas durante o inverno, xurdiu o Liechtenstein. Esta é proeminente e continúa a ser o marco do país. O seu principal monumento é o Castelo de Vaduz. Fortalezas intemporais, de incorruptível aspecto, ergueram-se sobre as escarpas verdes e rochosas na Idade Media e mantéñense até hoxe, en pleno estado de conservación.

A música e o teatro asumen xa un papel de destaque. Existen varias institucións que os promoven, e, no panorama artístico mundial, o país xorde na música como unha referencia contemporánea a ter en conta.

O design de moda, no país, é case inexistente, sendo que o Liechtenstein aínda non abriu as súas fronteiras á entrada desta industria. No entanto, os têxteis imperam na industria no país e asumen un papel importante na economía do país.

No ámbito das artes decorativas, actualmente o país dá grandes pasos no panorama europeo, a través de mostras das coleccións dos seus importantes museos. A arte contemporánea está patente no exterior e no interior dos edificios museológicos, como o Kunstmuseum.

Relixión

O Liechtenstein, segundo pescudas oficiais de 1996 , é un país maioritariamente cristián, sendo que 86.9% da poboación partilla da fe cristiá.^[19] 75.7% son católicos e 6.9% son protestantes. A restante poboación por tanto, partilla outros credos. A porcentaxe da relixión islámica no país débese maioritariamente ao migrantes turcos.

Os últimos anos a comunidade asiática,^[20] principalmente a tibetana, creceu, e inseriu o budismo na cultura do país. Hoxe existe soamente un centro budista no Liechtenstein, en Vaduz .

A relixión influencia grandemente os hábitos da poboación, tida aínda como un pouco conservadora, e a maioría dos crentes son practicantes. Practicamente todos os festivos e conmemoracións do país son dedicados a santos á acontecementos bíblicos.

A relixión no Liechtenstein

Cristiá	Católica	Protestante	Islámica	Outras	Descoñecido (e/ou non crente)
82.6%	75.7%	6.9%	4.2%	1.3%	10.9%

Deportes/Deporte

No ránking mundial da FIFA,^[21] o Liechtenstein encóntrase na 149.ª posición, mentres Portugal, ocupa a 3.ª posición, e o Brasil a 1.ª.

O comité que xestiona case todas as asociacións deportivas, clubs e institucións ligadas ao deporte é a Liechtensteinischer Olympischer Sportsverband, LOSV, ou sexa a Federación Olímpica do Liechtenstein.^[22] Cun pequeno principado, o Liechtenstein sorprende cando, con incentivo do propio soberano e dos gobernantes, o país inviste cada vez máis no leccionamento de práctica de deporte, como base para unha prolífera educación e aplica nesta área boa parte dos fondos de que dispón. Cunha eficaz promoción por todo o país, para incrementar a procura das actividades deportivas, estas significan para o goberno parte dos lucros do país, até porque, en tempos de inverno, e mesmo no verán, a zona é moi procurada para a práctica de deportes como o rafting e canoagem, nos rápidos do Samina, como o esquí alpino, a escalada, e o pedestrianismo tamén comeza a xerar interese.^[23] O Ministerio do Deporte do Liechtenstein é o responsábel pola carpeta deportiva no país, e o órgano gobernamental máis próximo a todas as asociacións deportivas, clubs e institucións e academias, obviamente.

Existe un gran estadio de fútbol no Liechtenstein, o Rheinpark Stadion, con lugar para 6.127 persoas, cerca de 17,2% da poboación. Tamén existe a Arena Deportiva de Eschen-Mauren, un estadio multi-usos sito en Eschen .

En clubs deportivos, na xeneralidade, contando co deporte reinante, o fútbol, os socios son cerca de 15.200, entre homes, mulleres e nenos. Representa isto 43.5% da poboación. E un de cada 224 cidadáns da poboación activa do Liechtenstein, son presidentes de clubs deportivos.^[24]

Tamén existen varios clubs de ténis , entre eles o Liechtenstein Davis Cup e o Liechtenstein Fed Cup.

O Liechtenstein gañou, na totalidade, 11 medallas olímpicas, todas elas en probas deportivas de esquí alpino.^[25] Isto resulta nunha medalla olímpica para cada 3.175 cidadáns do Liechtenstein. É o país co maior número de medallas olímpicas per capita.^[26]

Fútbol

O órgano que rexe o fútbol no Liechtenstein é a Asociación de Fútbol de Liechtenstein ou LFV. O país tamén ten unha selección, a Selección Liechtensteiniense de Fútbol. O fútbol nacional de Lichtenstein posúe só 7 clubs que disputan campionatos na Suíza.

San 1.763 os futbolistas activos en territorio liechtensteinense, o que significa que, un en cada vinte cidadáns da poboación activa, é futbolista. A asociación de fútbol é a asociación deportiva con máis socios no país. Ten cerca de 2.800 socios, repartidos por sete clubs.

• Futbolistas famosos
  • Franz Burgmeier - xogador do FC Basel
  • Florian Meier - xogador do FC Ruggell
  • Mario Frick - xogador do Associazione Calcio Siena
  • Rainer Hasler
  • Peter Jehle - ex-xogador do Boavista Fútbol Club, club portugués
  • Martin Stocklasa - xogador no Dynamo Dresden

Festivos e conmemoracións

Festivos e Conmemoracións no Liechtenstein

Data	Nome en portugués	Nome local	Notas
1 de xaneiro	Ano Novo	Neujahrstag	Todos os anos
2 de xaneiro	San Bertoldo	Berchtolds-Tag	Todos os anos
6 de xaneiro	Epifania	Heilige Drei Könige	Todos os anos
2 de febreiro	Candelária	Lichtmess, Mariä Reinigung	Soamente conmemorado por católicos.
19 de marzo	San José	Feiertag des Heilegen Joseph	Todos os anos
25 de marzo	Venres Santa	Karfreitag	Católicos e protestantes
28 de marzo	Luns Pascal	Ostermontag	Católicos e protestantes
1 de maio	Día Internacional do Traballo	Tag der Arbeit	Todos os anos
5 de maio	Ascenso	Christi Himmelfahrt	Católicos e protestantes
16 de maio	Luns de Pentecostes.	Pfingstmontag	Católicos e protestantes
26 de maio	Corpus Christi	Fronleichnam	Soamente católicos
15 de agosto	Festa Nacional	Nationalfeiertag	Todos os anos
8 de setembro	Natividade de Nosa Señora	Geburtstag der Heiligen Mutter	Todos os anos
1 de novembro	Día de Todos os Santos	Allerheiligen	Soamente católicos
8 de decembro	Inmaculada Conceição	Unbefleckte Empfängnis	Todos os anos
25 de decembro	Natal	Weihnachten	Todos os anos
26 de decembro	Santo Estevão	Stephans-Tag	Todos os anos

Ver tamén

• Europa
• Alista de países
• Castelo de Liechtenstein
• Misións diplomáticas do Liechtenstein

Referencias

Conexións externas

• Portal de Liechtenstein (en alemán , en inglés e en francés )

	Liechtenstein
	Historia • Política • Subdivisões • Xeografía • Economía • Demografia • Cultura • Turismo • Portal • Imaxes

Liechtenstein

v • e Asociación Europea de Libre Comercio (EFTA) Actuais membros: Islandia • Liechtenstein • Noruega • Suíza Ex-membros: Austria • Dinamarca • Finlandia • Portugal • Reino Unido • Suecia v • e Europa Países Albania • Alemaña • Andorra • Arménia • Austria • Azerbaijão • Bélxica • Bielorrússia • Bosnia e Hercegovina • Bulgaria • Cazaquistão • República Checa • Chipre • Croacia • Dinamarca • Eslováquia • Eslovénia • España • Estonia • Finlandia • Francia • Geórgia • Grecia • Hungría • Irlanda • Islandia • Italia • Kósovo1 • Letonia • Listenstaine • Lituania •Luxemburgo • República da Macedónia/FYROM • Malta • Moldávia • Mónaco • Montenegro • Noruega • Países Baixos • Polonia • Portugal • Reino Unido • Romanía • Rusia • San Marino • Serbia • Suecia • Suíza • Turquía • Ucraína • Vaticano Territorios Dependencias e Colonias da Coroa Británica: Illas da Canle (Guernsey e Jersey), Xibraltar e Illa de Man Rexión Autónoma da Dinamarca: Illas Faroé Rexión Autónoma da Finlandia: Åland Rexións Autónomas de Portugal: Azores e Madeira Estados non recoñecidos República Turca do Chipre do Norte • Transnístria • Abecásia • Ossétia do Sur • República do Nagorno-Karabakh 1 Kósovo declarou independencia da Serbia día 17 febreiro 2008, ver tamén Reacción internacional á declaración de independencia do Kósovo de 2008. v • e Países desenvolvidos Alemaña | Andorra | Australia | Austria | Bélxica | Canadá | Corea do Sur | Dinamarca | España | Estados Unidos da América | Finlandia | Francia | Grecia | Irlanda | Islandia | Israel | Italia | Xapón | Liechtenstein | Luxemburgo | Mónaco | Noruega | Nova Zelândia | Países Baixos | Portugal | Reino Unido | San Marino | Singapur | Suecia | Suíza | Taiwan | Vaticano v • e Estados da Confederación do Reno (1806–1813) Entidades elevadas por Napoleão Bonaparte Reinos: Baviera  · Saxónia  · Württemberg Gran-Ducados: Baden  · Hesse Estados creados Reinos: Vestfália Gran-ducados: Berg  · Frankfurt1  · Würzburg Principados: Aschaffenburg2  · Leyen  · Regensburg2 Estados pre-existentes Ducados: Anhalt (Bernburg, Dessau, Köthen)  · Arenberg  · Mecklenburg (Schwerin, Strelitz)  · Nassau  · Oldenburg  · Saxónia (Coburg-Saalfeld, Gotha-Altenburg, Hildburghausen, Meiningen, Weimar3, Eisenach3, Weimar-Eisenach4) Principados: Hohenzollern (Hechingen, Sigmaringen)  · Isenburg-Birstein  · Liechtenstein  · Lippe-Detmold  · Reuß (Ebersdorf, Greiz, Lobenstein, Schleiz)  · Salm5  · Schaumburg-Lippe  · Schwarzburg (Rudolstadt, Sondershausen)  · Waldeck 1 desde 1810     2 até 1810       3 até 1809     4 desde 1809     5 até 1811 v • e Monarquías Monarquías absolutas Arabia Saudita · Brunei · Omã · Suazilândia · Vaticano Monarquías constitucionais Antígua e Barbudac · Australiac · Andorra · Bahamasc · Bahrein · Barbadosc · Belizec · Bélxica · Butão · Cambodia · Canadác · Dinamarca · Emirados Árabes Unidosu · España · Granadac · Illas Salomãoc · Xamaicac · Xapónj · Xordania · Kuwait · Liechtenstein · Lesoto · Luxemburgo · Malaisia · Mónaco · Marrocos · Nova Zelândiac · Noruega · Países Baixos · Papua-Nova Guineac · Qatarq · Reino Unidoc · San Cristóvão e Nevisc · San Vicente e Granadinasc · Santa Lúciac · Suecia · Tailandia · Tonga · Tuvaluc Monarquías electivas Andorra · Cambodia · Emirados Árabes Unidosu · Kuwait · Malaisia · Suazilândia · Vaticano Monarquías subnacionais Ankole (Uganda) · Ashanti (Gana) · Buganda (Uganda) · Bunyoro (Uganda) · Busoga (Uganda) · Māori (Nova Zelândia) · Sigave (Wallis e Futuna) · Toro (Uganda) · Uvea (Wallis e Futuna) · Zululândia (África do Sur) (c) Nos 16 membros da Commonwealth, o monarca, á excepción do Reino Unido, é representado por un Governador Xeral.  · (j) Monarca discutível como sendo o certo Xefe de Estado. · (q) Tecnicamente unha monarquía constitucional mais mostra eficaces propiedades dunha monarquía absoluta. (u) O monarca utiliza o título non-monárquico de "Presidente".

ace:Liechtensteinkrc:Лихтенштейнpnb:لیختنشٹاین