Lei

Lei

lei - Wikilingue - Encydia

 Nota: Se procura por outros significados de Lei, vexa Lei (desambiguação).

Lei (do verbo latino ligare, que significa "aquilo que liga", ou legere, que significa "aquilo que se le") é unha norma ou conxunto de normas xurídicas creadas a través dos procesos propios do acto normativo e estabelecidas polas autoridades competentes para o efecto.

A palabra lei pode ser empregada en tres sentidos distintos, conforme a abrangência que se pretenda dar a ela. Nunha acepção amplíssima, lei é toda a regra xurídica, escrita ou non; aquí ela abrangue os costumes e todas as normas formalmente producidas polo Estado, representadas, por exemplo, pola Constitución federal, medida provisional, decreto, lei ordinaria, lei complementaria, etc. Xa nun sentido amplo, lei é soamente a regra xurídica escrita, excluíndose desa aceção, por tanto, o costume xurídico. Por fin, nunha aceção técnica e específica, a palabra lei designa unha modalidade de regra escrita, que presenta determinadas características; no dereito brasileiro, son técnicas só a lei complementaria e a lei ordinaria.

A lei, no seu proceso de formulación, pasa por varias etapas, estabelecidas na Constitución. Neste proceso temos a iniciativa da lei, discusión, votación, aprobación, sanción, promulgación, publicación e vigência da lei. A iniciativa da lei normalmente compite ao órgano executivo ou ao lexislativo, mais hai casos en que a propia Constitución determina que a iniciativa caiba ao xudiciario. Proposta a lei, séguese a súa discusión no Congreso Nacional, se federal, ou nas Asembleas Lexislativas, se estadual; axiña, vén a súa votación, que é a manifestación da opinión dos deputados parlamentarios, favorábel ou contraria, ao proxecto de lei. Se for favorábel ao proxecto, ou sexa, se conseguir a maioría dos votos, a lei estará aprobada polo órgano lexislativo. Entón, a lei é encamiñada ao Presidente da República (lei federal) ou ao Governador de Estado (lei estadual), que poderá sancionala ou vetala. En Portugal, os proxectos e propostas de lei, despois de aprobados pola Asemblea da República, desígnanse como decretos e, só tras a promulgación polo Presidente da República e a refenda do Primeiro ministro, son publicados en Diario da República, asumindo a forma de leis. En sentido amplo, lei abrangue calquera norma xurídica mentres en sentido restrinxido comprende só os diplomas emanados pola Asemblea.

Vetada, total ou parcialmente, o veto é sometido ao Congreso ou á Asemblea, que poderán derrubalo. Rexeitado, o órgano executivo ten que acatar a decisión do órgano lexislativo. Nese caso, ben como nos casos en que o poder de veto nao é exercido no prazo legal (cando dise haber sanción tácita), o Presidente da República debe acatar a lei promulgada polo poder lexislativo. Sancionada e promulgada (acto polo cal o órgano executivo determina a súa execución), a lei é publicada no Diario Oficial.

A súa vigência dáse tras o prazo de 5 días, en Portugal, ou de 45 días, no Brasil, desde a data da súa publicación, ou no prazo estabelecido expresamente no diploma legal. Este período entre a publicación e a entrada en vigor da lei é coñecido pola expresión latina "vacatio legis".

Táboa de contido 1 Estado Democrático de Dereito 2 Formas de interpretación 2.1 Resultados da interpretación 3 Principio da publicidade 4 Vigência e revogação 4.1 No Brasil 4.2 En Portugal 5 Xerarquía das leis 5.1 Dereito brasileiro 5.2 Dereito portugués 6 Proceso lexislativo 6.1 No Brasil 6.2 En Portugal 7 Referencias 8 Bibliografia 9 Ver tamén 10 Conexións externas 10.1 Lexislación de Portugal 10.2 Lexislación do Brasil 10.3 Lexislación estranxeira

Estado Democrático de Dereito

Nos sistemas xurídicos de matriz romanística (como acontece na maioría dos Estados europeos), a lei é a principal fonte de Dereito. Segundo Kelsen, algúns admiten mesmo a lei como única fonte de Dereito. Xa noutros Estados de Dereito como os EUA, no seu sistema Anglo-Saxónico, o Precedente (na forma de jurisprudência ) sobrepõe-lla a lei como fonte de Dereito.

A lei é o máis común proceso de creación e elaboración do Dereito nos sistemas continentais europeos. Estando consagrada na lexislación portuguesa como fonte inmediata de Dereito, de acordo co n.º 1 do art. 1.º do Código Civil.

O Concepto de Lei só será verdadeiramente compreensível, se tivermos en conta a distinção entre Lei en sentido formal e Lei en sentido material.

• Lei en sentido formal: representa todo o acto normativo emanado dun órgano con competencia lexislativa, quere conteña ou non unha certa regra xurídica, esixíndose que se revista das formalidades relativas a esa competencia.
• Lei en sentido material: corresponde a todo o acto normativo, emanado por un órgano do Estado, mesmo que non incumbido da función lexislativa, desde que conteña unha certa regra xurídica, esixíndose que se revista das formalidades relativas a esa competencia.

Distíngase aínda:

• Lei no sentido amplo, que abrangue calquera norma xurídica; e
• Lei no sentido restrinxido, que comprende só os diplomas emanados pola Asemblea da República.

En Portugal, a actividade lexislativa cabe principalmente á Asemblea da República e ao Goberno da República.

Formas de interpretación

Interpretar a lei é atribuírlle un significado, determinar o seu sentido a fin de se entender a súa correcta aplicación a un caso concreto. É importante entender e explicar a lei, pois nin sempre ela está escrita de forma clara, podendo implicar en consecuencias para os individuos.

As formas de interpretación da lei son as seguintes:

• elemento literal: consiste na utilización das palabras da lei, para determinar o seu sentido posíbel;
• elemento gramatical: utiliza as regras da lingüística, é a análise filológica do texto (a primeira interpretación que se fai);
• elemento lóxico: sérvese da reconstrución da mens legislatoris para saber a razón da lei (ratio legis);
• elemento sistemático: analiza as leis de acordo co Dereito na súa totalidade (sistema xurídico), confrontándoas con outras normas, con principios e con valores prestixiosos polo Estado;
• elemento histórico: procura reconstruir e revelar o estado de espírito dos autores da lei, os motivos que os levaron a facela, a análise coidadosa do proxecto, coa súa exposición de motivos, mensaxes do órgano executivo, actas e informacións, debates, etc. A interpretación histórica verifica a relación da lei co momento da súa edición (occasio legis);
• elemento teleológico (ou finalidade): procura saber o fin social da lei, ou sexa, o fin que o lexislador tivo en vista na elaboración da lei. É de máis incentivada no Dereito Brasileiro, conforme o artigo 5º da Lei de Introdución ao Código Civil (LICC): "na aplicación da lei, o xuíz atenderá aos fins sociais a que ela se dirixe e ás esixencias do ben común";
• elemento sociológico: verifica a finalidade social a que a lei debe satisfacer.

Resultados da interpretación

En resultado da interpretación feita polos elementos enriba descritos, pode se chegar a unha interpretación:

• Declarativa: o texto legal corresponde á mens legis (lei = mens legis), ou sexa, o sentido que o intérprete fixou á norma coincide co significado literal do texto. Exemplo: a palabra "home" pode ser interpretada como "ser humano" ou "ser humano do sexo masculino";
• Restritiva: o texto legal di máis que a mens legis, sendo preciso contelo (lei >mens legis => conter), ou sexa, o intérprete chega á conclusión que a letra da lei fica aquén do seu espírito, porque o lexislador dixen menos do que no fondo pretendía;
• Extensiva: o texto legal di menos que a mens legis, sendo preciso expandi-lo (lei <mens legis = >expandir), ou sexa, acontece na situación inversa á anterior. O intérprete debe, entón, restrinxir o texto, isto é, acurtar o significado das palabras utilizadas.

Principio da publicidade

"Ninguén se escusa de cumprir a lei, alegando que non a coñece".

No caso de que este principio non existise, as leis serían, provavalmente, inoperantes, pois bastaría que os reos alegasen ignorancia para se esquivarem de cumprídelas. Este principio é, compreensivelmente, un precepto legal en todo o mundo civilizado. No Brasil, está expresado no artigo 3º da LICC, e en Portugal está expresado no Código Civil, no art.º 6.º, onde refire "A ignorancia ou a má interpretación da lei non xustifica a falta do seu cumprimento nin exime as persoas das sancións nelas estabelecidas".

Vigência e revogação

No Brasil

No Brasil, a obrigatoriedade da lei xorde a partir da súa publicación no Diario Oficial, mais a súa vigência non se inicia o día da publicación, salvo se ela así o determinar. Non habendo determinación, a Lei de Introdución ao Código Civil estipula 45 días. O intervalo entre a data de súa publicación e súa entrada en vigor chámase vacatio legis.

Unha lei debe ser aplicada até que sexa revogada ou modificada por outra (no Brasil, este principio está positivado no art. 2º da LICC). A revogação pode ser total (ab-rogação: a lei anterior é totalmente revogada pola nova, que non substitúe seu contido; sub-rogação: a lei anterior é totalmente revogada pola nova, substituíndo o seu contido), ou parcial (derrogação: a lei anterior é parcialmente revogada por unha nova, sen substitución do contido revogado; modificación: a lei anterior é parcialmente revogada por unha nova, substituíndo seu contido). A repristinação ocorre cando unha lei revogada volve a ter vigência e é un asunto extremamente controverso. No Brasil, é prohibida.

En principio, as leis comezan a entrar para legislar sobre casos futuros, e non pasados. Así, a aplicación das leis debe observar tres límites: a) acto xurídico perfecto; b) dereito adquirido; c) cousa xulgada. Eses límites teñen como obxectivo aumentar a seguranza xurídica da sociedade. Ou sexa, se hoxe vostede realiza un acto legal polas normas vixentes actualmente, vostede ten a garantía de non ser punido mesmo se o seu acto pase a ser ilegal debido a unha lei que sexa promulgada no futuro.

En Portugal

En Portugal, a obrigatoriedade da lei xorde a partir da súa publicación no Diario da República, mais a súa vigência non se inicia o día da publicación. O intervalo entre a data de súa publicación e súa entrada en vigor chámase vacatio legis. Este intervalo pode ser definido polo lexislador, podendo ir entre 1 día a 1 ano, ou, no caso de que o lexislador non especifique a data en que debe entrar en vigor, é aplicado o tempo supletivo, que son 5 días. En Portugal, as leis poden ser revogadas:

• por caducidade : a caducidade pode resultar dunha claúsula, contida na propia lei, de que esta se manterá en vigor durante determinado período de tempo ou mentres durar determinada situación, e pode aínda resultar da desaparición das causas de aplicación da lei.
• por revogação : a revogação resulta dunha nova manifestación de ganas do lexislador, contraria á anterior. A revogação pode ser:
  • parcial: cando só algunhas disposicións da lei anterior son revogadas pola lei nova;
  • total: cando todas as disposicións dunha lei son atinxidas, por exemplo, por modificación;
  • expresa: cando a nova lei declara que revoga unha determinada lei antiga;
  • tácita: cando resulta da incompatibilidade entre normas xurídicas da lei nova e da lei antiga.

Xerarquía das leis

En todos os Estados, as leis presentan unha xerarquía (unha orde de importancia), na cal as de menor grao deben obedecer ás de maior grao. A xerarquía trátase por tanto dunha escala de valor, á semellanza dun triângulo (piramide de Hans Kelsen).

Admítese, con todo, a seguinte clasificación, inobstante eventuais diverxencias doutrinárias:

Dereito brasileiro

• Lei constitucional
  • Emenda á lei constitucional
• Tratado internacional sobre Dereitos Humanos aprobado polo órgano lexislativo e executivo, en rito semellante ao de emenda á constitución
• Lei complementaria
• Lei ordinaria
• Tratado internacional aprobado polo órgano lexislativo e executivo
• Medida provisional
• Lei delegada
• Decreto lexislativo
• Resolución
• Decreto
• Portaría

Dereito portugués

• Leis constitucionais:
  • Constitución da República Portuguesa,
  • Revisións constitucionais,
• Normas, principios e convencións internacionais:
  • Normas e os principios do dereito internacional xeral ou común,
  • Normas constantes de convencións internacionais,
  • Normas emanadas das organización internacionais de que Portugal sexa parte,
  • Disposicións e tratados da Unión Europea e normas dela emanadas;
• Leis ordinarias:
  • Leis,
  • Decretos-leis,
  • Decretos lexislativos rexionais;
• Actos dotados de forza equivalente á das leis:
  • Asentos do Supremo Tribunal de Xustiza,
  • Asentos do Supremo Tribunal Administrativo;
• Regulamentos:
  • Decretos regulamentarios,
  • Decretos regulamentarios rexionais,
  • Resolucións do Consello de Ministros,
  • Portarías,
  • Despachos normativos.^[1][2]

Proceso lexislativo

No Brasil

No Brasil, os proxectos de lei poden ser de iniciativa do Presidente da República, dun parlamentario ou de presidentes dos tribunais superiores. Hai aínda a posibilidade de proxectos de leis de iniciativa popular.

En Portugal

En Portugal , o proceso lexislativo cabe á Asemblea da República ou ao Goberno consoante as respectivas materias de competencia lexislativa.

Os diplomas emanados da Asemblea da República teñen a designación de Leis e os diplomas emanados do Goberno teñen a designación de Decretos-Lei .

Proceso de Formación das Leis da Asemblea da República

Este proceso iníciase co proxecto de lei (texto presentado polos Deputados ou polos Grupos Parlamentarios á Asemblea da Reública para que esta se pronuncie) ou coa proposta de lei (texto presentado polo Goberno á Asemblea da Reública para que esta se pronuncie), despois de aprobado pola Asemblea da República, desígnase por Decreto e, só tras promulgación polo Presidente da República, é publicado como Lei. O texto dunha lei pode aínda ser presentado por un grupo de cidadáns electores.

A promulgación é un acto polo cal o Presidente da República atesta solemnemente a existencia de norma xurídica e intima á súa observación. O Presidente da República poderá non promulgar o diploma e exercer o dereito de veto, que poderá ser xurídico ou político. A promulgación é unha etapa esencial no decorrer do proceso lexislativo, pois, só tras esta, o texto torna a designación de Lei e a falta de promulgación ten como consecuencia a Inexistencia Xurídica do Acto.

Tras a promulgación, o diploma é enviado ao Goberno para referenda ministerial, seguíndose a publicación no Diario da República so a forma de Lei, para a súa entrada en vigor.^[3]

Proceso de Formación dos decretos-lei polo Goberno

Nas súas competencias lexislativas pode optar por unha de dúas situacións:

• Sinaturas sucesivas: O texto do diploma é sometido separadamente á sinatura do Primeiro ministro e de cada un dos ministros competentes. Unha vez obtidas as sinaturas, o diploma é enviado ao Presidente da República para promulgación.
• Aprobación en Consello de Ministros: O texto do respetivo Decreto-Lei é presentado e aprobado en Consello de Ministros, sendo despois enviado ao Presidente da República para promulgación.

En caso de veto, o Goberno pode:

• arquivar;
• alterar;
• enviar para a Asemblea da República so a forma de Proposta de Lei.

Referencias

Bibliografia

• DINIZ, M. H. Curso de dereito civil brasileiro. 9. ed. São Paulo: Saraiva, 1999.

Ver tamén

• Lei de Portugal

Conexións externas

Lexislación de Portugal

• Constitución da República Portuguesa
• Asemblea da República, contendo o seu regimento
• Diario da República

Lexislación do Brasil

• Constitución da República Federativa do Brasil Páxina do Senado co texto orixinal, o actual e as versións emenda tras emenda
• Constitucións Páxina da Presidencia da República contendo as constiuições anteriores, alén das constitucións actuais do estados
• Palacio do Planalto Páxina da Presidencia da República contendo lexislación
• Cámara dos Deputados Páxina de lexislación da Cámara, contendo tamén proxectos en trámite na casa, leis de 1808 a 1889 e
  leis de 1889 a 1941, ben como o Regimento Interno da Cámara.
• Senado Federal Páxina de lexislación do Senado, onde é posíbel consultar tamén os proxectos en trámite na casa
• Regimento Interno Páxina do Senado contendo o regimento da casa
• Prensa Nacional Sitio do Diario Oficial da Unión

Lexislación estranxeira

• Lexislación estranxeira Páxina da Cámara dos Deputados do Brasil contendo atalhos para bases de datos dalgúns países