illas adxacentes - Wikilingue - Encydia
Illas Adxacentes foi a designación constitucional dada aos arquipélagos dos Azores e da Madeira entre 1822 e 1975. A designación baseábase na súa adjacência ao territorio europeo de Portugal e visaba distinguir aqueles territorios das dependencias ultramarinas, permitindo a adopción de solucións lexislativas específicas fronte ás restantes parcelas do territorio so soberanía portuguesa.
Táboa de contido |
Constitución de 1822
O artigo 20.º da Constitución Política da Monarquía Portuguesa de 1822 foi o primeiro texto xurídico a explicitar o concepto ao declarar que A Nación Portuguesa é a unión de todos os Portugueses de ambos os hemisferios e que O seu territorio forma o Reino–Unido de Portugal, Brasil e Algarves e comprende: I – Na Europa, o reino de Portugal, que se compón das provincias do Miño, Tras-os-Montes, Beira, Estremadura, Alentejo, e reino do Algarve e das Illas adxacentes, Madeira, Porto Santo, e Azores. A listaxe continuaba coas partes do Reino–Unido localizadas na América (§II), na África (§III) e na Asia e Oceanía (§IV).
Carta Constitucional de 1826
A Carta Constitucional da Monarquía Portuguesa de 29 de abril de 1826 declaraba pronto no seu artigo 1.º que O Reino de Portugal é a asociación política de todos os cidadán portugueses. Eles forman unha Nación libre e independente., estabelecéndose no artigo 2.º que O seu Territorio forma o Reino de Portugal e Algarves, e comprende: §1. Na Europa, o Reino de Portugal, que se compón das Provincias do Miño, Tras-os-Montes, Beira, Estremadura, Alentejo e Reino do Algarve, e das Illas adxacentes, Madeira, Porto Santo, e Azores. Os restantes parágrafos enumeram as possessões na África (§2.) e na Asia e Oceanía (§3.).
Constitución de 1838
A solución encontrada pola Constitución Política da Monarquía Portuguesa de 20 de marzo de 1838 , volve a adoptar unha formulación moi semellante á da Carta Constitucional da Monarquía Portuguesa de 1826 estabelecendo no seu artigo 1.º que: A Nación Portuguesa é a asociación política de todos os Portugueses. e no artigo 2.º que O territorio Portugués comprende: Na Europa as Provincias de Tras-os-Montes , Miño, Beira, Estremadura, Alentejo, o Reino do Algarve, e as Illas adxacentes da Madeira e Porto Santo, e dos Azores, continuando coa enumeração dos territorios africanos, asiáticos e da Oceanía. Esta formulación mantívose intacta nas diversas emendas e alteracións que o texto sufriu, sobrevivindo até á implantación da República en Portugal. A organización política das illas adxacentes foi reorganizada por Ernesto Rodolfo Hintze Ribeiro, por decreto de 2 de marzo de 1895 .
Constitución de 1911
A Constitución Política da República Portuguesa, de 21 de agosto de 1911 , optou por non enumerar os territorios que integraban a República, estabelecendo só, no seu artigo 2.º, que O territorio da Nación Portuguesa é o existente á data da proclamação da República. É a única das Constitucións portuguesas que non contén unha mención específica aos territorios insulares ou sequera ultramarinos. Con todo, o artigo 9.º, ao definir a organización dos círculos electorais, refire as illas adxacentes, estabelecendo que cada un dos distritos nelas situados elixe tres membros do Congreso da República.
Constitución de 1933
A Constitución Política da República Portuguesa, promulgada a 22 de febreiro de 1933 e plebiscitada a 19 de marzo de 1933 , retoma a enumeração dos territorios so soberanía portuguesa, estabelecendo no seu artigo 1.º que O territorio de Portugal é o que actualmente lle pertence e comprende: 1.º Na Europa: o Continente e Arquipélagos da Madeira e Azores, proseguindo polos territorios da África Occidental (2.º), na África Oriental (3.º), na Asia (4.º) e na Oceanía (5.º).
A organización específica da illas adxacentes foi fixada no §2.º do artigo 124.º daquela Constitución, que dicía: A división do territorio das Illas Adxacentes e a respectiva organización administrativa serán reguladas en lei especial. Esta lei especial foi a Lei de Bases da Administración do Territorio das Illas Adxacentes, aprobada pola Lei n.º 1967, de 30 de abril de 1938 (publicado en Diario do Goberno, I serie, n.º 99, de 30 de abril de 1938).
A Lei de Bases foi regulamentada polo Decreto-Lei n.º 37 501, de 31 de decembro de 1940 (Diario do Goberno n.º 214,de 31 de decembro de 1940), que aprobou o Estatuto dos Distritos Autónomos das Illas Adxacentes. Aquel Estatuto foi elaborado por Marcello Caetano, que para tal visitou demoradamente as illas e reuniu coas forzas vivas locais. Estendeu por primeira vez o réxime autonómico ao Distrito da Horta e revogou o anterior réxime autonómico estabelecido polo Decreto n.º 15 035, de 16 de febreiro de 1928 , e polo Decreto n.º 15 805, de 31 de xullo de 1928 . Foi influente na elaboración deste diploma o I Congreso Açoriano, que reuniu en Lisboa , de 8 a 15 de maio de 1928 , a nata da intelectualidade açoriana da época.
O Estatuto dos Distritos Autónomos das Illas Adxacentes foi alterado polo Decreto-Lei n.º 36 453, de 4 de agosto de 1947 (Diario do Goberno n.º 178 de 4 de agosto de 1947), que o republicou na íntegra, manténdose en vigor, con poucas alteracións, até 1975, altura en que foi parcialmente derrogado pola creación da Xunta Rexional dos Azores. Aínda que tal sexa discutível á luz da interpretación formal da lei, na práctica a súa vigência terminou a 3 de febreiro de 1976 , data en que foi creada a Xunta Rexional da Madeira.
Nunca foi formalmente revogado, estando hoxe porén case totalmente derrogado polos Estatutos Político-Administrativos da Rexións Autónomas e polas disposicións legais non obstante emanadas polos órganos de goberno propio das autonomías insulares. Para máis información véxase o artigo referente á historia da autonomía açoriana.
Constitución de 1976
Coa Constitución da República Portuguesa de 2 de abril de 1976 , no contexto da descolonização e da reorganização territorial da República Portuguesa, desaparecen as referencias ás Illas Adxacentes, cesando o uso legal desa nomenclatura, que ficara inxustamente asociada ao Estado Novo pois a súa introdución no léxico xurídico data de 1822. Así, o n.º 2 artigo 6.º da Constitución Portuguesa estabelece simplemente que Os arquipélagos dos Azores e da Madeira constitúen rexións autónomas dotadas de estatutos político-administrativos propios. Na versión actual da Constitución aquela disposición reza: Os arquipélagos dos Azores e da Madeira constitúen rexións autónomas dotadas de estatutos político-administrativos e de órganos de goberno propio.
A Constitución dedica todo o seu Título VII (actuais artigos 225.º a 234.º) ao enquadramento xurídico-constitucional das autonomías insulares e inclúe a autonomía político-administrativa dos Azores e da Madeira no elenco das materias que as leis de revisión constitucional teñen obrigatoriamente de respectar, isto é nos límites materiais de revisión (actual artigo 288.º).
Ao longo das sete revisións constitucionais non obstante ocorridas, as disposicións que consagran a autonomía insular foron progresivamente ampliadas e consolidadas, sendo unha das materias en que o texto constitucional máis alteracións sufriu. A última revisión global do sistema autonómico foi consagrada pola sexta revisión, operada pola Lei Constitucional n.º 1/2004, de 24 de xullo, que extinguiu os Ministros da República e reforzou substancialmente os poderes lexislativos dos parlamentos açoriano e madeirense.
