colorado - Wikilingue - Encydia
Nota: Para outros significados de Colorado, vexa Estado dos Estados Unidos da América  |
|||
|
|||
| Cognome(s): The Centennial State, Mountain State Lema(s): Nil sine numine (Do latim: Nada sen providencia) |
|||
 |
|||
| Capital | Denver | ||
| Maior cidade | Denver | ||
| Condados | 64 | ||
| Governador | Bill Ritter (D) | ||
| Lingua oficial | Inglés | ||
| Representantes | 7 | ||
| Colexio electoral | 9 votos | ||
| Senadores | Michael Bennet (D) Mark Udall (D) |
||
| Área | 269 837 km² (8º maior) | ||
| - Terra | 268 879 km² | ||
| - Auga | 962 km² (0,36%) | ||
| Poboación (2009) | |||
| - Poboación | 5 024 748[1] (22º máis populoso) | ||
| - Densidade | 65,46 hab/km² (37º máis denso) | ||
| Entrada na Unión | |||
| - Data | 1 de agosto de 1876. | ||
| - Orde | 38º | ||
| Fuso horario | Montañas: UTC-7/-6 | ||
| Latitude | 37°N - 41°N | ||
| Longura | 102°O - 109°O | ||
| Lonxitude N-S | 451 km | ||
| Lonxitude E-O | 612 km | ||
| Altitude | |||
| - Altitude media | 2 100 m | ||
| - Punto máis elevado | 4 401 m | ||
| - Punto menos elevado | 1 010 m | ||
| Abreviações | |||
| - USPS | CO | ||
| - ISO 3166-2 | US-CO | ||
| Website oficial | www.colorado.gov | ||
 Portal Estados Unidos da América |
|||
O Colorado é un dos 50 estados dos Estados Unidos da América, localizado na rexión dos estados das Montañas Rochosas. Xeograficamente, é marcado pola presenza das Montañas Rochosas - o estado posúe varias das montañas máis altas desta cadea montañosa. Seu terreo accidentado, cheo de montañas, ben como a gran cantidade de precipitación de neve recibida durante o inverno, creou un terreo propicio para a creación de diversos resorts de esquí - como a internacionalmente coñecida Aspen. Tales resorts atraen millóns de turistas por ano, e fan do turismo unha das principais fontes de encaixe do estado.
Alén do turismo, outras importantes fontes de encaixe do estado son a mineração e servizos de transportes e telecomunicacións, que ten sido dúas importantes fontes de encaixe desde que a rexión pasou a formar parte dos Estados Unidos, en 1848 . A agropecuária é tamén un sector económico importante do Colorado.
O nome do estado provém da palabra española colorado, que significa "colorado", ou "de memoria vermella". Os primeiros exploradores de ascendência europea a explotar a rexión foron os españois, que nomearon o río Colorado con este nome. Este río - que corta moito do actual Colorado - foi así nomeado por causa do terreo vermello do vale onde o río está situado. Posteriormente, o estado recibiría o mesmo nome.
O cognome do Colorado é The Centennial State (o estado centenario). Isto porque o Colorado tornouse o 38º estado norteamericano en 1876 - exactamente un século tras a declaración de independencia dos Estados Unidos da América.
Táboa de contido |
Historia
Até 1876
Os primeiros nativos norteamericanos que vivían no Colorado foron os anasazis, cerca dun un milenio antes da chegada dos primeiros exploradores europeos na rexión. Á época da chegada dos primeiros exploradores europeos na rexión, vivían no actual Colorado os arapahos, os cheyennes, os comanches, os kiowas e os pawnees, na rexión liches, e os utes, no oeste. Miles de nativos, de tribos distintas do liches norteamericano, pasarían pola rexión durante o século XIX, cando foron forzados a saír do liches e migrar en dirección ao oeste.
Os primeiros exploradores europeos na rexión foron españois, durante o século XVI. Tales exploradores chegaron á rexión vindos do sur, do México, e estaban en busca de metais preciosos, tales como ouro. Os españois, non encontrando ouro no actual Colorado, non se interesaron en poboar a rexión, reivindicando posesión da rexión soamente en 1706 , 24 anos despois do francés René-Robert Cavelier reivindicar a posesión da rexión liches do actual Colorado para a coroa francesa e, así, ter feito parte da colonia francesa de Louisiana . Esta rexión pasaría ao control dos españois en 1762 e, so os termos do Tratado de Santo Ildefonso, pasaría novamente ao control dos franceses en 1800 , para ser finalmente anexada, como parte da Compra da Luisiana, polos Estados Unidos da América.
En 1806 , un oficial do exército norteamericano, Zebulon M. Pike, realizou unha expedición (Expedición Pike) na parte norteamericana do Colorado. O Monte Pike sería nomeado en súa homenaxe. Outra explotación, tamén liderada por oficiais do exército norteamericano, sería realizada en 1820 . En 1833 , os norteamericanos fundarían seu primeiro forte na rexión, onde actualmente está localizada LaXunta . En 1848 , os norteamericanos obterían posesión do restante do actual Colorado, entón so dominio do México, tras o fin da guerra mexicano-americana.
A rexión do actual Colorado era escasamente poboada até a década de 1850. En 1858 , porén, minas de ouro foron encontradas na rexión. En só un ano cerca de 50 mil persoas, entre inmigrantes e habitantes do liches norteamericano, habían migrado para a rexión. O súbito crecemento poboacional da rexión causou problemas entre os mineiros e os nativos que vivían na rexión, que reivindicaban a posesión da rexión. Os mineiros instituiram un territorio, que foi chamado de Territorio de Jefferson. O goberno norteamericano non recoñeceu o territorio, e, no lugar, creou o Territorio de Colorado, en 1861 .
Diversos conflitos entre brancos e nativos ocorreron no Colorado, nas décadas de 1860 e 1870. En 1864 , por exemplo, unha milicia branca mataría, no que ficou coñecido como o Masacre de Sand Creek, 150 cheyennes e arapahos, a maioría mulleres, nenos e anciáns. En 1868 , 50 soldados do exército foron emboscados por nativos. Estes soldados loitaron por diversos días, até seren salvos por tropas norteamericanas. A última batalla entre brancos e nativos no Colorado ocorrería en 1879 , no Masacre de Meeker.
Grandes minas de prata serían encontradas no Colorado despois do término da carreira do ouro, o que mantivo en alta o crecemento poboacional do estado. Grandes reservas de petróleo tamén foron encontradas no Colorado, aínda que estas non fosen explotadas en grande escala até o inicio da década de 1900. En 1870 , a primeira ferrovia conectando o Colorado con outras rexións do país foi inaugurada, conectando Denver con Cheyenne , en Wyoming . En 1 de agosto de 1876 , o Colorado tornouse o 38º estado norteamericano.
1876 - Tempos actuais
Foron construídas en Denver , durante a década de 1880, diversos empreendimentos inmobiliarios, que foron financiados por magnates da industria de mineração do estado - en especial, Horace A. W. Tabor, que foi apelidado de Silver King (rei da prata) pola mídia. Estes empreendimentos, alén doutros investimentos realizados por tales magnates na cidade, axudaron Denver a tornarse un dos principais polos financeiros e comerciais do interior do oeste dos Estados Unidos. o estado prosperou coa mineração da prata, que era comprada primariamente polo goberno federal, para a fabricación de moedas .
En 1893 , a economía dos Estados Unidos entrou en recesión . O goberno decidiu parar de comprar prata, preferindo usar en seu lugar metais máis baratos - ou comprar prata de baixa calidade, doutros estados no liches, máis próximos ao centro poboacional e económico do país. Os prezos de prata baixaron drasticamente. Así sendo, a recesión afectou gravemente o Colorado, que dependía moito da industria de mineração de prata. Mineradoras, por causa da caída dos prezos, pasaron a afrontar prexuízos, e moitas fecharon as portas, causando desemprego e depresión económica xeral no estado.
A pesar disto, a poboación do Colorado, situado entre a costa liches e oeste dos Estados Unidos, continuou a crecer, grazas ao sector de transportes . Os efectos da depresión económica no sector de mineração foron drasticamente reducidos co descubrimento de minas de ouro . Alén diso, aínda na década de 1890, a economía do Colorado xa estaba iniciando a diversificar-se. A agricultura tornouse unha fonte de encaixe de crecente importancia do estado - en súa maior parte seca, de clima semi-árido - grazas a adiantos tecnolóxicos como a irrigação. En 1902 , iniciouse a construción dunha ferrovia ao longo das Montañas Rochosas (popularmente chamada de Grande Divisoria). A inauguración desta ferrovia tornou Denver un dos centros de transportes máis importantes do país, e un gran polo ferroviario.
As ferrovias, máis a crecente popularidade dos automóbiles, durante a década de 1900, desenvolveron tres sectores da economía do Colorado: a venda de petróleo para estados distantes, e especialmente a agricultura e o turismo. Durante a década de 1910, a agricultura xa superara a mineração como a principal fonte de encaixe do estado. A crecente demanda por petróleo e a abundancia deste recurso na rexión tornaron a extracción e o refino de petróleo a maior fonte de encaixe do estado xa na década de 1920.
A economía do Colorado sufriu moito coa gran Depresión da década de 1930. A demanda por petróleo no país caeu drasticamente, e os prezos moi baixos dos produtos agropecuários no mercado, longos períodos de seca e pragas tales como grandes enxames de gafanhotos . o estado, xuntamente co goberno federal, pasou a ofrecer programas de asistencia socioeconômica para os necesitados e programas de construcións públicas para xerar empregos. En 1935 , o goberno do Colorado adoptou un imposto de venda do 2%.
A economía do Colorado volveu a prosperar coa segunda guerra mundial, coa gran demanda nacional por petróleo e metais que existían en abundancia no estado. Alén diso, o goberno norteamericano construíu diversas bases aéreas no estado. Tales instalacións militares pasaron a ser unha fonte de receita do goberno do Colorado, que recibía cerca de 142 millóns de dólares anuais para permitir a instalación de tales bases na rexión. Máis instalacións militares foron fundadas no Colorado durante a década de 1950.
A guerra incentivou o desenvolvemento da industria de manufatura no estado. Denver tornouse un gran centro industrial, durante e tras os anos que se seguirían á guerra. Tras o final da guerra, en 1945 , o Colorado continuou a prosperar economicamente - a pesar da caída da demanda por metais e petróleo tras a guerra, os sectores de agropecuária , turismo, finanzas, transportes e especialmente a industria de manufatura continuaron a desenvolverse, o que pasou a atraer grandes cantidades de persoas á rexión. En 1954 , a manufatura xa superara a mineração e a agropecuária como a principal fonte de encaixe do Colorado. Desde a década de 1950, as taxas de crecemento poboacional do estado teñen sido unha das máis altas do país.
O Colorado presenciou a construción de diversas fábricas hidrelétricas para a xeración de electricidade , irrigação de plantacións e contención de enchentes durante as décadas de 1940 e 1950. Un dos maiores proxectos do xénero no país foi inaugurada en 1959 - o Colorado-Big Thompson Project, que era un complexo de presas , túneles e canles, estacións de bombeamento e seis fábricas hidrelétricas, que pasou a irrigar cerca de 290 mil acres de terra. Proxectos posteriores inclúen o Colorado River Storage Project (un sistema de presas e hidrelétricas, reservatórios e fábricas de tratamento de auga), iniciado en 1956 e inaugurado en 1976 , e o Frying Pan-Arkansas Project (para o transporte de auga da rexión oeste para a rexión liches do estado), iniciado en 1972 e finalizado en 1985 .
Durante a década de 1970, debido á crise de 1973 , que xerara unha drástica caída na produción de electricidade no país, diversas empresas norteamericanas de xeración de electricidade decidiron instalarse no Colorado, para aproveitar a abundancia de electricidade. Durante a década de 1980, coa melloría das condicións do sector de enerxía dos Estados Unidos, moitas destas empresas abandonaron o Colorado, xerando unha recesión económica, que só se recuperaría ao final da década.
En 20 de abril de 1999 , o masacre de Columbine ocorreu no Condado de Jefferson, próximo a Denver, na Columbine High School, unha escola de ensino secundario. Dous estudantes da escola, Eric Harris e Dylan Klebold, mataron 12 estudantes e un profesor, e feriron outras 24 persoas, antes de cometer suicidio, no peor tiroteo nunha institución de educación na historia dos Estados Unidos, e o segundo peor atentado nunha institución de educación no país, tras o atentado en Bath School.
En 2004 , Ken Salazar tornouse un dos políticos electos no estado para actuar no Senado dos Estados Unidos da América. Ken Salazar foi o primeiro hispánico electo para actuar no Senado norteamericano, xuntamente con Mel Martinez, elixido na Florida.
Xeografía
O Colorado limítase ao norte con Wyoming , a liches co Kansas, ao sur con Oklahoma e Novo México, no extremo suroeste co Arizona, e a oeste con Utah .
Diversos importantes ríos dos Estados Unidos posúen súa nascente no Colorado, primariamente nas Montañas Rochosas. Estes ríos poden ser afluente do río Mississippi, desprazándose en dirección a liches, ou poden desaguar no océano Pacífico, desprazándose en dirección a oeste. Importantes afluente do río Mississippi inclúen o Arkansas, South Platte e o Republican. O río Colorado é o río máis importante daqueles que desprázanse en dirección a oeste. A maior parte doutros ríos que nacen no estado e desprázanse para o oeste son afluente do Colorado. Unha importante excepción é o río Grande, que desprázase en dirección ao suroeste, até o extremo sur do Novo México. Cerca dun terzo do Colorado é cuberto por bosques .
O Colorado pode ser dividido en catro distinguidas rexións xeográficas:
- O Planalto do Colorado localízase no oeste do Colorado, cubrindo cerca dun quinto do estado. A rexión caracterízase polo seu terreo altamente accidentado, con diversos morros de alta elevación, chapadas e vales moi profundos - que poden chegar a ter centenares de metros de profundidade. Unha ponte de suspensión do Colorado, por exemplo, cruza o vale do Royal Gorge, que posúe 321 metros de profundidade. Esta ponte é oficialmente de máis alta do xénero do mundo. Moito desta rexión é cuberta por dunas , ou mesmo soamente por rochas .
- As Montañas Rochosas ocupan toda a rexión central do Colorado, ocupando cerca de dous quintos do estado. A rexión das Montañas Rochosas dentro do Colorado posúe 54 picos con máis de 14 mil pés (4 270 metros) de altitude . As Montañas Rochosas son cubertas de neve só durante o inverno. Durante o verão, a maior parte da neve e das geleiras das Montañas Rochosas derretem, con excepción dalgunhas poucas grandes geleiras. O derretimento destas geleiras crea decenas de lagos temporais. A rexión tamén posúe diversos pequenos lagos permanentes (que non conxelan totalmente durante o inverno). O maior deles, o Grand Lake, localizado próximo á cidade de Grand Lake, posúe 240 acres de área. O máis alto do estado - e un dos máis altos do país - é o Summit Lake, localizado a 3 883 metros de altitude. Outra característica da rexión é súa abundancia de bosques.
- As Grandes Chairas localízanse no liches do Colorado, ocupando cerca dun quinto do estado. A rexión caracterízase por seu terreo pouco accidentado e polo seu solo fértil. Seu clima semi-árido foi un empecilho para o desenvolvemento da agricultura na rexión, mais grandes programas de irrigação tornaron esta rexión unha gran produtora de produtos agrícolas. A maior parte das facendas de cultivo do estado localízanse nesta rexión.
- A Conca Intermontanhar é un pequeno pedazo de terra localizado a oeste do centro-norte do Colorado, entre o Planalto do Colorado e as Montañas Rochosas. Caracterízase por seu terreo pouco accidentado, cuberto primariamente por bosques.
Clima
O clima do Colorado é variado, debido ao seu terreo moi accidentado, con grandes variacións canto á altitude. No xeral, durante o ano enteiro, as maiores temperaturas son rexistrados no extremo suroeste e nas Grandes Chairas (primariamente no extremo sueste), por causa da menor altitude destas rexións. Mentres isto, as Montañas Rochosas rexistran as menores temperaturas medias do Colorado.
Durante o inverno, as chairas do Colorado rexistran unha temperatura media de -2 °C, mentres que nas Montañas Rochosas, en xeral, a media é de -8°C. A media das mínimas é de -9 °C nas chairas, e de -12 °C nas Montañas Rochosas, mentres a media das máximas é de 7 °C nas chairas e de 2 °C nas Montañas Rochosas. A menor temperatura xa rexistrada no Colorado foi de -52 °C, rexistrada en Maybell, en 1 de febreiro de 1985 .
Durante o verão, as chairas do Colorado rexistran unha temperatura media de 23 °C, mentres que as Montañas Rochosas en xeral rexistran unha media de 13 °C. A media das mínimas é de 14 °C nas chairas e de 8 °C nas Montañas Rochosas, e a media das máximas é de 33 °C nas chairas e de 25 °C nas Montañas Rochosas. A maior temperatura xa rexistrada no Colorado foi de 48 °C, rexistrada en Bennett , en 11 de xullo de 1888 .
O Colorado posúe, en xeral, un clima moi seco, semi-árido. As taxas de precipitación media anual de choiva é de 38 centímetros, variando entre 20 a 40 centímetros nas chairas, e máis de 50 centímetros nas Montañas Rochosas. As taxas de precipitación media anual de neve do Colorado son, en xeral, moi altas (mas moi inestábeis) nas Montañas Rochosas, mentres son moito baixo (menos de dez centímetros anuais) no restante do estado.
Política
A actual Constitución do Colorado foi adoptada en 1876 . Emendas á constitución son propostas polo poder lexislativo do estado, e para seren aprobadas precisan de polo menos 67% do votos do Senado e da Cámara dos Representantes, e entón, do 51% ou máis dos votos da poboación electoral do Colorado, nun referendo. A poboación tamén pode propor emendas á constitución a través dunha petição. Emendas tamén poden ser realizadas a través de convencións constitucionais, que precisan recibir polo menos a aprobación do 67% dos votos de ambas as cámaras do poder lexislativo e 51% dos electores, nun referendo. A actual Constitución do Colorado recibiu, desde súa adopción, máis de 100 emendas distintas.
O principal oficial do poder executivo do Colorado é o governador. Este é elixido en conxunto co tenente-governador polos electores do estado, para mandatos de até catro anos de duración. Ambos non poden exercer seus ofícios por máis do que oito anos consecutivos. A maioría dos oficiais dos distintos departamentos do executivo do Colorado son indicados polo governador, con consentimento do lexislativo, con excepción do tesoureiro, do secretario de estado e do attorney xeneral, que son elixidos pola poboación para mandatos de até catro anos de duración.
O poder lexislativo do Colorado - chamada oficialmente de Asemblea Xeral - é constituído polo Senado e pola Cámara dos Representantes. O Senado posúe un total de 35 membros, mentres que a Cámara dos Representantes posúe un total de 65 membros. O Colorado está dividido en 35 distritos senadoriais e 65 distritos representativos. Os electores de cada distrito elixen un senador/representante, que irán representar tal distrito no Senado/Cámara dos Representantes. O termo dos senadores é de catro anos, e dos membros da Cámara dos Representantes, de dous anos. Unha dada persoa non pode exercer máis do que dúas veces o cargo de senador en 16 anos, e non máis do que catro veces o cargo de membro da Cámara dos Representantes, en 16 anos. Tales oficiais non poden exerceren seus ofícios nunha dada posición (senador/representante) por máis do que oito anos consecutivos.
A corte máis alta do poder xudiciario do Colorado é a Suprema Corte do Colorado, composta por seis xuíces e un xefe de xustiza. Unha dada persoa é indicada para a posición de xuíz por un consello de cidadáns, para unha entrevista co governador, que posúe a responsabilidade de escoller os xuíces da Suprema Corte. Tras escollidos, os xuíces fican no cargo por dous anos. Tras este período, a poboación electoral do Colorado escolle, nunha votación estadual, entre permitir con que tal xuíz continúe a exercer seu cargo ou remover tal persoa do cargo. No caso de que sexa aprobado na elección, o mandato do xuíz é estendido por 10 anos, podendo novamente ser estendido, nunha nova votación. A segunda maior corte do Colorado é a Court of Appeals, composta por seis xuíces. O Colorado está dividido en 22 distritos xudiciarios, cada un composto por un dato número de xuíces. Tales xuíces son todos indicados directamente polo governador. Os mandatos dos xuíces da Court of Appeals é de oito anos, e os dos xuíces das cortes distritais, de seis anos. Condados e cidades tamén posúen cortes menores.
O Colorado está dividido en 64 condados. Dous destes condados, Denver e Broomfield, son co-existentes coas cidades homónimas. Os outros 62 condados remanescentes son gobernados por consellos de comissionadores, compostos por tres ou cinco membros distintos, que son elixidos pola poboación dos respectivos condados para mandatos de até catro anos de duración, non podendo exercer seus cargos por máis do que oito anos consecutivos.
O Colorado posúe cerca de 260 cidades (cities e towns). Toda áreaurbana con máis de dous mil habitante é considerada unha cidade primaria (city), mentres comunidades urbanas con menos de dous mil habitantes son considerados cidades secundarias (towns).
Cerca de 55% das cláusulas da receita do orzamento do goberno do Colorado é xerada por impostos estaduais, sendo o restante proveniente de cláusulas fornecidas polo goberno federal e de préstamos . En 2002 , o goberno do estado gastou 16.823 bilhões de dólares, xerando 11.809 bilhões de dólares. A débeda gobernamental do Colorado é de 5.419 bilhões de dólares. A débeda per capita é de 1 204 dólares, o valor dos impostos estaduais per capita é de 1 538 dólares, e o valor dos gastos gobernamentais per capita é de 3 738 dólares.
Politicamente, o Colorado é un estado relativamente independente, non particulamente dominado por ningún dos dous grandes partidos políticos dos Estados Unidos: os republicanos e os demócratas. Un número semellante de republicanos e demócratas do Colorado ten actuado no Congreso dos Estados Unidos da América.
Demografia
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (*) Estimativa[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
O censo nacional de 2000 estima a poboación do Colorado en 4 301 261 habitantes, un crecemento do 30% en relación á poboación en 1990 , de 3 307 912 habitantes. Unha estimativa realizada en 2005 estima a poboación o estado en 4 665 177 habitantes, un crecemento do 41% en relación á poboación en 1990; do 8,4%, en relación á poboación en 2000; e do 1,4% en relación á poboación estimada en 2004 .
O crecemento poboacional natural do Colorado entre 2000 e 2005 foi de 205 321 habitantes - 353 091 nacementos menos 147 770 óbitos - o crecemento poboacional causado pola inmigración foi de 112 217 habitantes, mentres que a migração interestadual resultou na ganancia de 47 740 habitantes. Entre 2000 e 2005, a poboación do Colorado creceu en 363 916 habitantes, e entre 2004 e 2005, en 63 356 habitantes.
Estímase que cerca de 441 mil persoas (9,7% da poboación) nacese fóra dos Estados Unidos. Destes, estímase que 144 mil (3,1% da poboación) sexan ilegais.
As taxas de crecemento poboacional do Colorado son das máis altas do país, alimentadas primariamente por causa da inmigración hispánica. Só Nevada e Arizona posúen maiores taxas de crecemento poboacional anual. Segundo estimativas realizadas en 2004, a poboación crecerá para 7,15 millóns en 2030 . Os maiores crecementos son esperados na rexión metropolitana de Denver .
Razas e etnias
Composición racial da poboación do Colorado:
- 74,5% – brancos
- 17,1% – hispánicos
- 3,4% – afro-americanos
- 2,2% – asiáticos
- 1% – nativos norteamericanos
- 1,4% – dúas ou máis razas
Os tres maiores grupos étnicos do Colorado son alemáns (que forman 22% da poboación), irlandeses (12,2%) e ingleses (12%). Persoas de ascendência alemá forman o maior grupo étnico, estando presentes en todo o estado, especialmente nas Cadeas Frontais e nas Grandes Chairas. Persoas de ascendência británica forman o maior grupo étnico na rexión oeste das Montañas Rochosas.
O Colorado posúe unha das maiores comunidades hispánicas dos Estados Unidos. A porcentaxe de hispánicos en relación á poboación é unha das maiores do país. A rexión metropolitana de Denver posúe unha gran poboación mexicana, mentres a rexión sur do Colorado posúe unha gran poboación de hispanos , os descendentes dos primeiros colonos españois da rexión cando o Colorado era colonia española.
Relixión
Porcentaxe da poboación do Colorado por afiliação relixiosa:
- Cristianismo – 75%
- Protestantes – 48%
- Igrexa Batista – 9%
- Igrexa Metodista – 5%
- Igrexa Luterana – 5%
- Igrexa Presbiteriana – 3%
- Outras afiliações protestantes – 26%
- Igrexa Católica Romana – 24%
- Mórmons – 2%
- Outras afiliações cristiás – 1%
- Protestantes – 48%
- Outras relixións – 1%
- Non-relixiosos – 22%
En relación ao país como un todo, o Colorado - ben como outros estados do oeste norteamericano - posúe unha alta porcentaxe de persoas non-relixiosas. Alén diso, o estado posúe unha das maiores comunidades budistas da América, concentrado primariamente en Boulder e Crestone. As maiores afiliações relixiosas do estado son cristiás - primariamente protestantes, especialmente en Colorado Springs. As diversas afiliações cristiás do Colorado dan maior importancia e foco á familia.
Principais cidades
Cada agrupación de cidades representa unha rexión metropolitana, liderada por súa cidade núcleo.
|
|
Economía
O produto interior bruto do Colorado, en 2003 , foi de 154 bilhões de dólares . O encaixe per capita, á súa vez, foi de 34 561 dólares, a oitava maior do país. A taxa de desemprego do estado é do 5,5%.
O sector primario responde por 1% do PIB do Colorado. A agricultura e a pecuária responden xuntas por 1% do PIB, empregando cerca de 78 mil persoas. O Colorado posúe cerca de 29 mil facendas - popularmente chamadas de ranchos - , que cobren cerca de 60% do estado. Os principais produtos da industria agropecuária do Colorado son carne e leite bovino, palla, trigo, milho e mazás. A maior parte das facendas de cultivo localízanse nas Grandes Chairas, mentres facendas localizadas noutras rexións serven primariamente para a creación de gado. O Colorado posúe un dos maiores rabaños de gado bovino do país. Os efectos da pesca e da silvicultura son negligíveis na economía do Colorado.
O sector secundario responde por 19% do PIB do Colorado. O valor total dos produtos fabricados no estado é de 19 bilhões de dólares. Os principais produtos industrializados fabricados son equipamentos de transporte, produtos químicos, alimentos industrializados e maquinário. A industria de manufatura responde por 11% do PIB, empregando aproximadamente 221 mil persoas. A industria de construción responde por 6% do PIB, e emprega aproximadamente 188,5 mil persoas. A mineração responde por 2% do PIB, empregando cerca de 24 mil persoas. Os principais recursos naturais extraídos son petróleo, carbón e gas natural.
O sector terciário responde por 80% do PIB do Colorado. Servizos comunitarios e persoais son responsábeis por 23% do PIB do estado, e empregan cerca de 876 mil persoas. Servizos financeiros e inmobiliarios responden por cerca de 17% do PIB, empregando aproximadamente 252 mil persoas. O comercio por xunto e varejo responde por 16% do PIB, e emprega aproximadamente 587 mil persoas. Servizos gobernamentais responden por 12% do PIB do Colorado, empregando aproximadamente 367 mil persoas. Transportes, telecomunicacións e utilidades públicas empregan cerca de 145 mil persoas, respondendo por 12% do PIB. Cerca de 90% da electricidade xerada é producida en fábricas termoelétricas a carbón . A maioría dos 10% restantes é xerada en fábricas hidrelétricas, mentres unha pequena cantidade é xerada en fábricas termelétricas a gas natural ou carbón.
Educación
A primeira escola do Colorado foi inaugurada en 1859 . Os alumnos desta escola eran fillos de mineradores na rexión de Cherry Creek, onde actualmente está situada Denver.
Actualmente, todas as institucións educacionais no Colorado precisan seguir regras e padrões ditadas polo Consello Estadual de Educación do Colorado. Este consello controla directamente o sistema de escolas públicas, que está dividido en distintos distritos escolares. O consello é composto por sete membros electos pola poboación do estado para mandatos de até seis anos de duración. Estes sete membros indican un oitavo membro, que actuará como súper-intendente de educación . Cada cidade primaria (city), diversas cidades secundarias (towns) e cada condado, é servido por un distrito escolar. Nas cidades, a responsabilidade de administración do sistema escolar público son dos distritos municipais, mentres que en rexións menos densamente habitadas esta responsabilidade é dos distritos escolares operando en todo o condado en xeral. O Colorado permite a operación de escolas charter - escolas públicas independentes que non son administradas por distritos escolares, mais que dependen de cláusulas públicas para operar. Atención escolar é compulsório para todos os nenos e adolescentes con máis de sete anos de idade até a conclusión do segundo grao ou até os quince anos de idade.
En 1999 , as escolas públicas do estado atenderon cerca de 708,1 mil estudantes, empregando aproximadamente 40,8 mil profesores. Escolas privadas atenderon cerca de 52,1 mil estudantes, empregando aproximadamente 4,4 mil profesores. O sistema de escolas públicas do estado consumiu cerca de 4,141 bilhões de dólares, e o gasto das escolas públicas foi de aproximadamente 6,4 mil dólares por estudante. Cerca de 88,7% dos habitantes do estado con máis de 25 anos de idade posúe un diploma de segundo grao.
A primeira biblioteca pública do Colorado foi fundada en Denver, en 1860 . Actualmente, o Colorado posúe cerca de 230 bibliotecas públicas, administradas por 116 sistemas de bibliotecas públicas distintas. 30 das bibliotecas públicas do estado son administradas por condados. As bibliotecas públicas do Colorado moven anualmente unha media de 10,4 libros por habitante.
A primeira institución de educación superior do Colorado foi fundada en 1864 . Esta institución era chamada Colorado Seminary, que é a actual Universidade de Denver. Actualmente, o Colorado posúe 76 institucións de educación superior, dos cales 28 son públicas e 48 son privadas. O sistema público de educación superior do Colorado é a Universidade Estadual do Colorado, en Fort Collins, fundada en 1876 . A Universidade do Colorado, creada en 1912 , tamén é unha universidade pública, presente nas cidades de Boulder , Colorado Springs e Denver.
Transportes e telecomunicacións
O Colorado é un dos principais polos de transportes dos Estados Unidos. Denver é o maior centro de transportes do estado, sendo un dos polos rodoviário e aeroportuário máis importantes do país.
En 2002 , o Colorado posuía 4 421 quilómetros de ferrovias . O principal produto transportado nas ferrovias do Colorado é carbón, respondendo por 77% de toda a carga transportada nas ferrovias localizadas no estado. En 2003 , o estado posuía 139 725 quilómetros de vías públicas, dos cales 1 539 quilómetros eran estradas interestaduais, consideradas parte do sistema federal rodoviário dos Estados Unidos. O Aeroporto Internacional de Denver é un dos aeroportos máis movidos do mundo.
O primeiro xornal do Colorado, o Rocky Mountain News, foi publicado por primeira vez en 1859 , en Denver. Actualmente, son publicados no estado cerca de 150 xornais, dos cales 28 son diarios. San impresos no Colorado máis de 300 períodicos.
A primeira estación de radio do Colorado foi fundada en 1921 , en Greeley . A primeira estación de televisión do estado foi fundada en 1952 , en Denver. Actualmente, o Colorado posúe 151 estacións de radio - dos cales 59 son AM e 92 son FM - e 18 estacións de televisión.
Cultura
Unha frase famosa entre as décadas de 1870 e 1890, Go west, young man (Vaia ao oeste, mozo home), foi dita por Horace Greeley, en 1870 . Greeley era un editor renomado, que cría no povoamento do oeste americano. El fundou unha colonia no Colorado, que posteriormente se desenvolvería na actual cidade de Greeley .
Símbolos do estado
- Árbore: Picea pungens
- Cognomes:
- Centennial State
- Mountain State (non oficial)
- Danza: Quadrilha
- Flor: Aquilegia das Montañas Rochosas
- Fósil: Estegossauro
- Xema: Auga-mariña
- Gramo: Bouteloua gracilis
- Lema: Nil sine numine (do latim: Nada sen providencia)
- Mamífero: Bighorn
- Mineral: Rodocrosita
- Música: Where the columbines grow (Onde as aquilegias crecen)
- Pássaro: Calamospiza melanocorys
- Pedra: Mármore do Colorado
- Peixe: Oncorhynchus clarki
Referencias
- ↑ a b United States by States - GCT-T1-R. Population Estimates (geographies ranked by estimate). United States Census Bureau, Population Division. Páxina visitada en 2010-06-02.
- United States Census Bureau (en inglés )
- Sitio web oficial do Colorado (en inglés )
- United States Department of Education (en inglés )
- United States Department of Commerce (en inglés )
- National Oceanic and Atmospheric Administration (en inglés )
- Ubbelohde, Carl, Beson, Maxine e Smith, Duane A. A Colorado History. Pruett Publishing Company, 2001. ISBN 0-87108-923-8
Conexións externas
- Sitio web oficial do Colorado (en inglés )
pnb:کولوراڈو
