colombia - Wikilingue - Encydia
Nota: Para outros significados de Colombia, vexa | República de Colombia República da Colombia |
||
| Lema: Libertad y Orden | ||
| Himno nacional: Himno Nacional de la República de Colombia | ||
| Gentílico: colombiano(a) | ||
|
||
| Capital | Bogotá | |
| Lingua oficial | Español | |
| Goberno | República unitaria | |
| - Presidente | Álvaro Uribe Vélez | |
| Independencia | da España | |
| - Declarada | 20 de xullo de 1810. | |
| - Recoñecida | 7 de agosto de 1819. | |
| Área | ||
| - Total | 1 138 914 km² (25.º) | |
| - Auga (%) | 8,8 | |
| Poboación | ||
| - Estimativa de 2007. | 44 379 598 hab. (28.º) | |
| - Densidade | 39 hab./km² (37.º) | |
| PIB (base PPC) | Estimativa de 2007. | |
| - Total | US$ : 422,483 bilhões USD (28.º) | |
| - Per capita | US$ : 8 891 USD | |
| Indicadores sociais | ||
| - Gini (2006) | 52 – alto | |
| - IDH (2007) | 0,807[1] (77.º) – elevado | |
| - Esper. de vida | 72,9 anos (84.º) | |
| - Mort. infantil | 19,1/mil nasc. (90.º) | |
| - Alfabetização | 92,7% (83.º) | |
| Moeda | Peso colombiano (COP) |
|
| Fuso horario | (UTC−5) | |
| Cód. Internet | .co | |
| Cód. telef. | +57 |
|
| Website gobernamental | http://www.presidencia.gov.co/ | |
 |
||
A Colombia é un país da América do Sur. Seu límite ao norte é o Mar do Caribe, ao liches é a Venezuela e o Brasil, ao sur o Pavo e Ecuador e a oeste o Océano Pacífico e o Panamá. Alén do territorio continental, inclúe tamén dous pequenos territorios insulares, o territorio de San Andrés e Providencia, no Mar do Caribe, e a illa de Malpelo , no Pacífico. É o segundo país máis populoso da América do Sur, con aproximadamente 45 millóns de habitantes, e é o terceiro país máis rico desta. É tamén o 25º maior país en área no mundo e o cuarto da América do Sur, con 1.141.748 km² [2]
Súa capital é Bogotá, fundada en 1538 , co nome de Santa Fe de Bogotá. Hoxe posúe case sete millóns de habitantes, é a maior cidade do país e unha das máis populosas da América do Sur e do mundo.
Administrativamente, o país é dividido en 32 departamentos e en catro distritos. A súa forma de goberno é a República, co presidente e o vice exercendo o mandato por catro anos. A lingua oficial é o castelán, herdado dos colonizadores españois que foron metrópole do país até o inicio do século XIX. Algunhas de súas músicas típicas son o bambuco e a cumbia.
Táboa de contido |
Etimologia
Colombia significa terra de Cristóvão Colombo, e foi concibida por Francisco de Miranda para nomear en homenaxe ao primeiro o Novo Mundo.
En 1819 , foi adoptado nome República da Colombia (hoxe, este período é coñecido como Grã-Colombia, para evitar confusións co actual). Outros nomes que o país xa tivo foron: República de Nova Granada (1830-58), Confederación Granadina (1858-63), Estados Unidos da Colombia, e finalmente, en 1886 , o actual República da Colombia.
Historia
Ver artigo principal: Período pre-colonial
De acordo con pescudas e estudos arqueolóxicos, o povoamento da actual Colombia existe hai polo menos vinte mil anos. Esas civilizacións provinham de distintas locais, e levaron para a rexión distintas idiomas e culturas.
Os primeiros vestixios arqueolóxicos datan de cerca de 20.000 a.C., no sitio de Pubenza. En Puerto Hormiga encóntranse formacións e vestixios do período arcaico, incluíndo a cerámica máis antiga encontrada na América.
Por esa época iníciase o cultivo de milho nalgunhas rexións do actual país. Ese viría a crecer tanto que o vegetal tornar parte constante na alimentación dos habitantes do local.
As pescudas mostran que ao redor de 1.120 a.C., había próximo ao Río Magdalena unha ou máis comunidades sedentárias, máis desenvolvidas.
Período colonial
As primeiras explotacións na rexión por parte dos españois aconteceron en 1499 , con Alonso de Ojeda, non tendo moito éxito. En 1525 , ocorreu a conquista de Santa Marta, e en 1533 , a de Cartagena das Indias.
Iniciouse entón a conquista do interior, coa fundación das cidades de Popayán , en 1536 , e Santa Fe, actual Bogotá, en 1538 .
Bogotá tórnase a capital do Vice-Reino de Nova Granada en 1718 , este que na época aínda abranguía os países que actualmente San Venezuela, Ecuador e Panamá.
Independencia
Coas crises institucionais na España, ao redor de 1808 , comezaron movementos pola liberación das colonias españolas nas Américas. En 20 de xullo de 1810 , acontece a primeira tentativa de proclamação da independencia. Unha longa guerra pola independencia liderada principalmente por Simón Bolívar e Francisco de Paula Santander, terminou en 7 de agosto de 1819 , tras a Batalla de Boyaca. Este ano, o Congreso de Angostura, fundou a República da Grã-Colombia.
O país era formado no momento por Nova Granada e Venezuela, tendo o Ecuador sido incorporado posteriormente. Pouco despois, houben falta de consenso entre federalistas e unionistas. Tras vitorias dos primeiros, Venezuela e Ecuador se separan do país e constitúen dúas repúblicas separadas.
División política
En 1849 , son fundados os partidos conservador e liberal. O partido liberal goberna o país de 1861 a 1885 , e neste período a Colombia divídese en nove territorios autónomos. En 1863 , o nome do país muda para Estados Unidos da Colombia. No mesmo período, a Igrexa desvincula-se do estado.
En 1885 , os conservadores chegan ao poder, iniciando un réxime que dura 45 anos. Con iso, o poder é centralizado e a Igrexa volve a ter influencia.
Na transición do século XIX para o século XX, acontece a Guerra dos Mil Días entre liberais e conservadores. O conflito duraría exactamente catro anos, de 1899 a 1903 . Cerca de 120 mil persoas morreron.[3] Influenciado por Estados Unidos e Francia, o Panamá, entón territorio do país, tórnase independente. O país se envolveu nunha guerra dun ano co Pavo polo poder do departamento de Amazonas .
La Violencia e Bogotazo
En 9 de abril de 1948 , o demandante á presidencia da Colombia Jorge Eliécer Gaitán foi asasinado. Durante os tres días que se seguiron, a poboación de Bogotá ocupa a cidade. A orde foi restabelecida cando unidades militares de diversas rexións do país chegan á cidade. O apoio das unidades foi necesario porque os efectivos policías foron derrotados pola masa popular. Crese até que parte da policía poida adherir ao movemento.[4] O episodio ficou coñecido como Bogotazo.
Liberais acusaron os conservadores polo asasinato, sendo que estes se defenden acusando a dereita liberal.
Co fin do Bogotazo, os partidos Liberal e Conservador se preparan para unha Guerra Civil. No contexto do momento, coa Guerra Fría acontecendo, os conservadores teñen apoio dos Estados Unidos. A guerra que comeza dura de 1948 a 1953 , con estimativa de 300 mil mortos.[4]
Guerra civil
Ocorre na Colombia desde 1964 intensa Guerra Civil entre forzas armadas revolucionarias (as FARC) ,que priman por un goberno de esquerda, e grupos conservadores.
En resposta á presión dos Estados Unidos ao goberno e exército colombiano pola eliminación dun grupo esquerdista, Manuel Marulanda Vélez iniciou o movemento das FARC, pola creación do estado marxista.
Xeografía
O territorio colombiano é marcado por territorios de altitude elevada, especialmente na rexión occidental, onde predominam os Andes. É tida como o país latino americano de maior diversidade xeográfica con área semellante.
Clima
O clima é tropical ao longo de ambas as costas e nas chairas orientais, mentres que as terras altas poden ser considerabelmente máis frías. A temperatura media prevalecente na Costa é de 22°C. O inverno dura de novembro a abril e o verão de maio a outubro. A corrente quente coñecido como "Corriente del Niño" provoca un aumento nos índices de pluviosidade entre os meses de maio e outubro.
No inverno o clima é máis seco, mentres no verão o clima é máis chuvoso.
Hidrografia
A Colombia fai fronteira cos océanos Pacífico e Atlântico, sendo o único país da América do Sur a posuír esta característica.
Pouco das augas que corren polo territorio nacional desaguam no Pacífico, aproximadamente menos de dez por cento,[5] en xeral levados por ríos caudalosos e de pouca extensión que descenden a cordilheira Occidental. Algúns ríos importantes da conca do Pacífico son o Río Patía, o Río Baudó e o Río San Juan. O principal río colombiano é o Río Magdalena.
Relevancia
Na rexión occidental da Colombia predominam os Andes. Existe unha ramificação na cordilheira na Colombia e na Venezuela. Desta división, xorden outra cordilheiras, a Occidental, a Central e a Oriental. A rexión dos Andes é a localización da capital Bogotá, que está situada a 2630 metros de altitude.[6]
O relevancia colombiano é constantemente marcado por elevadas altitudes e picos. O pico tido como o máis alto do país é o Pico Cristóbal Colón, con elevación de 5775 metros de altitude.[7]
Medio ambiente
- Árbore e flor nacional
A Palmeira de Cera do Quíndio é a árbore nacional da Colombia, tendo o este título atribuído en 1949 pola comisión preparatoria do II Congreso Suramericano de Botânica. Anos despois, foi adoptada de forma oficial de acordo coa Lei 61 de 1985 . É unha árbore exclusiva dos Andes Colombianos. Alcanza até setenta metros de altura, o que a torna unha das palmeiras máis altas do mundo.
A orquídea foi escollida como flor nacional en 1936 , segundo concepto emitido pola Academia Colombiana de Historia, aínda que non fose considerada pola lei.[8]
Demografia
A Colombia é hoxe o segundo país máis populoso da América do Sur, o terceiro máis da América Latina e o cuarto máis de toda a América. A poboación se formou da miscigenação entre indíxenas nativos da rexión na época Pre-Colombiana, negros que viñeron do continente africano como escravos, (especialmente para traballaren nas minas de ouro ) e europeos, en súa maioría españois.
A maior parte da poboación se concentra nas grandes cidades do país, sendo a gran maioría destas máis próximas ao mar, no caso, o Océano Pacífico (en fenómeno que ocorre noutros países da América do Sur, tales como Brasil e Venezuela).
De acordo coas estimativas do Banco Mundial para o ano de 2006 a poboación colombiana é de 47 millóns de habitantes. A poboación urbana proba un continuo crecemento en comparación coa poboación de anos anteriores, debido ás migrações.
Urbanización
Ver páxina anexa: Maiores cidades da Colombia| Cidades máis populosas da Colombia | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Posición | Cidade | Rexión | Poboación | Posición | Cidade | Rexión | Poboación | |||
| 1 | Bogotá | Distrito Capital | 6 840 116 | 11 | Santa Marta | Magdalena | 415 270 | |||
| 2 | Medellín | Antioquia | 2 214 494 | 12 | Soacha | Cundinamarca | 402 007 | |||
| 3 | Cáli | Valle del Cauca | 2 119 908 | 13 | San Juan de Pasto | Nariño | 382 618 | |||
| 4 | Barranquilla | Atlántico | 1 146 359 | 14 | Montería | Córdoba | 381 525 | |||
| 5 | Cartagena das Indias | Bolívar | 1 003 598 | 15 | Villavicencio | Meta | 380 222 | |||
| 6 | Cúcuta | Norte de Santander | 918 942 | 16 | Manizales | Caldas | 379 972 | |||
| 7 | Bucaramanga | Santander | 516 512 | 17 | Bello | Antioquia | 371 591 | |||
| 8 | Soledad | Atlántico | 461 851 | 18 | Neiva | Huila | 370 449 | |||
| 9 | Pereira | Risaralda | 443 554 | 19 | Valledupar | Cesar | 350 794 | |||
| 10 | Ibagué | Tolima | 438 401 | 20 | Armenia | Quindío | 325 033 | |||
| Censo 2005. | ||||||||||
.jpg/120px-Salitre_2007_(8).jpg)
As maiores cidades da Colombia sitúanse próximas ao océano Pacífico, sendo elas Bogotá (cidade que posúe case un sexto da poboación), Cali e Medellín.
De modo xeral, a poboación nas cidades colombianas vén aumentado progresivamente, impulsado pola migração a partir do interior. En 1938 , a poboación urbana do país equivalía a 28% do total. Aumentou para 57% en 1951 e 76% en 2005 . Trinta cidades posúen 100.000 habitantes ou máis.
Non obstante, a poboación rural tamén aumentou. En 1938, eran seis millóns de habitantes rurais. En 2005 este número aumentou para dez millóns.
Idiomas
O idioma oficial da Colombia é o Castelán, mais existen no país cerca de 500.000 falantes de idiomas indíxenas.[9] Hai 101 idiomas alistados no país, sendo oitenta deles vivos e 21 extinguidos. Tamén son idiomas importantes o catalán, o valenciano e o balear. Hai tamén unha Lingua crioula, o Palenquero, falado en Mahates por cerca de 2500 persoas.
Relixión
A relixión predominante na Colombia é o cristianismo, esencialmente o catolicismo, este que é seguido por 93% da poboación, protestantes por 4 %, outras relixións 1% e sen relixión por 2% da poboación.[10]
Política
De acordo coa vixente constitución, de 1991 , a Colombia é un Estado Social, en forma de República Unitaria. O poder público encóntrase dividido en tres partes, o executivo, o lexislativo e o xudiciario. O presidente e seu vice son elixidos mediante opción popular, en eleccións que ocorren a cada catro anos. O presidente só pode ser reelixido unha única vez. O primeiro presidente a se reelixir despois da nova constitución foi Álvaro Uribe Vélez.
A Casa de Nariño, situada na capital federal Bogotá, é a sede do goberno.
Subdivisões
A Colombia é dividida en 32 departamentos, máis o distrito capital de Bogotá.
|
|
|
.png/250px-Colombia_(numerado).png)
Os departamentos son formados por municipios. Estes son constituídos por unha prefectura e un consello municipal. Ambos son elixidos mediante voto popular a cada catro anos.
A Colombia é subdivida en 1.068 municipios e catro distritos: Bogotá, Barranquilla, Cartagena e Santa Marta.
Economía
A pesar de contar con PIB relativamente pequeno, a Colombia ten hoxe a terceira maior economía da América do Sur, cuarta maior da América Latina e sexta maior de todo o continente.
En 2005 , a distribución de entre as categorías económicas no país foron do 13,9% para a agricultura, 30,3% para a industria e 55,8 para os servizos.
Desde a década de 1930, a Colombia só veu a ter un crecemento negativo en seu produto interior bruto o ano de 1999 . Era considerado unha marca de crecemento sustentábel, aínda que este fose lento.
Actualmente, os principais produtos que teñen notoriedade internacional, e son bastante exportados, rendendo bastante para o país, son o café e o petróleo.
Turismo
Os eventos que normalmente máis atraen visitantes para o país son a Feira de Cáli, o Festival de Teatro Iberoamericano, o Entroido de Barranquilla e o Festival da Flor. Varias persoas visitan o país durante o natal e ocorre intensa movimentação de turistas no festivo de independencia.
Infraestrutura
Educación
A experiencia educacional de muitas crianças colombianas comeza ao entraren na pre-escola até os 6 anos. Educación primaria é gratuíta e obrigatoria. Educación secundaria comeza aos 11 anos e ten duración de seis anos, nalgúns casos sete (principalmente nas escolas privadas, onde o último ano é normalmente un adestramento vocacional). Non obstante en moitas áreas rurais os profesores non están calificados, e só son ofrecidos os cinco primeiros anos da escola primaria. O ano escolar pode se estender de febreiro a novembro ou de agosto a xuño , e en moitas escolas públicas as clases son divididas en quendas da mañá e da tarde, para poder acomodar o gran número de nenos.
- Datos
- Alfabetização: 92.5%, homes: 92.4% mulleres: 92.6% (est. 2003)
Saúde
Persoas vivindo con HIV / SIDA: 190,000 (2006 est.)
Calidade de vida
IDH: 0,807 (elevado) (est. 2007)
Cultura
A cultura colombiana ten orixes que remiten a unha mescla entre as tradicións dos antigos habitantes da rexión, e dos españois que colonizaram o país.
A relixión, que tamén foi influenciada polos europeos, é presente en boa parte da poboación, e maior das relixións na Colombia é a católica: 90% dos habitantes cravan esta relixión.
Debido á xeografía do país, e dificultades de acceso entre as rexións, creáronse diversas culturas rexionais distintas dentro do país.
| Data | Nome en portugués | Nome local | Observacións |
|---|---|---|---|
| 1 de xaneiro | Ano novo | Año Nuevo | Festivo internacional |
| 1 de maio | Día do traballador | Día del Trabajo | Festivo internacional |
| 20 de xullo | Independencia | Grito de Independencia | |
| 7 de agosto | Batalla de Boyacá | Batalla de Boyacá | |
| 25 de decembro | Natal | Navidad | Festivo internacional |
Deporte
Algúns dos deportes máis practicados na Colombia son a patinação e o fútbol, sendo este o deporte máis popular.
A mellor participación do país en Olimpíadas , foi en 2000, cando María Isabel Urrutia gañou o ouro no halterofilismo, na categoría 75 quilos.
A Selección de fútbol representa o país nas competicións da FIFA e da CONMEBOL. A Colombia venceu a Copa América en 2001 .
Tamén naceu na Colombia o ex-piloto de Formula 1, Juan Pablo Montoya.
Música
A Colombia é un país extremamente rico en diversidade musical. É berce de diversos genêros, tales como a Cúmbia, o Bambuco, e o Vallenato.
Varios artistas de renome naceron alí, como Shakira, o Carlos Vives, Juanes, John Leguizamo(actor de Hollywood ) e outros.
Literatura
A Colombia é patria de diversos escritores de renome internacional, destacándose entre estes Gabriel García Márquez, Premio Nobel da Literatura, autor de libros como Cen Anos de Soidade e Crónica dunha Morte Anunciada.
Tamén son importantes na literatura do país autores como Jorge Isaacs (autor de poemas , poesías e só unha novela) e José María Vargas Vila.
Jesús Martín-Barbero é escritor español, mais vive no país desde 1963, aos 26 anos de idade.
Culinária
A culinária colombiana ten forte presenza do milho alén doutros tubérculos. Unha froita común nos pratos do país é o abacate.
Os pratos típicos tamén levan maior cantidade de temperos, porén non tanto como nas culinárias india e mexicana, por exemplo. A mandioca tamén é presente en diversos pratos.
A bebida máis común e a marca da culinária no país é o café.
Outros tópicos
Colombianos
A Colombia é e foi a patria de diversas personalidades de coñecemento mundial.
Recentemente os deportes veñen revelando colombianos, entre eles, os futbolistas Freddy Rincón, ex xogador e actualmente adestrador, e René Higuita, porteiro coñecido como Louco por saír xogando cos pés e marcar goles como un xogador de liña. No automobilismo, Juan Pablo Montoya é un corredor de destaque na NASCAR.
No cinema, é país de cineastas como Herminio Barrera e Víctor Gaviria.
Na literatura, destácase especialmente Gabriel García Márquez.
Na música, algúns de seus máis notábeis ícones son o compositor Lucho Bermúdez e a cantante de música típica Totó la Momposina. Destácanse tamén grandes artistas como o violonista e compositor Gentil Montaña, o guitarrista Gabriel Rondón e o saxofonista "Tico" Arnedo, entre moitos outros. Na música pop existen artistas Colombianos coñecidos mundialmente como a cantante Shakira e o cantante Juanes.
Ver tamén
- Colombianos
- Alista de países
- Imperio colonial español
- Independencia da Colombia
- Selección Colombiana de Fútbol
- Bandeira da Colombia
- Alista de presidentes da Colombia
- Música da Colombia
- Misións diplomáticas da Colombia
Notas e referencias
- ↑ PNUD, http://www.pnud.org.br/pobreza_desigualdade/reportaxes/index.php?id01=3324&lay=pde, 05 de outubro de 2009
- ↑ Cámara de Comercio de Cali
- ↑ Historia da Colombia - BBC Brasil
- ↑ a b Observatorio da Prensa
- ↑ Brasil Escola
- ↑ Panorama Internacional
- ↑ Peakware
- ↑ Informacións do país na páxina do consulado en Curitiba, no Brasil
- ↑ Ethnologue.con
- ↑ Misión Portas Abertas
Conexións externas
- Órganos
Páxinas relacionadas a órganos ligados á Colombia dentro e fóra do país:
- Presidencia da República da Colombia (en castelán )
- Embaixada da Colombia no Brasil (en castelán )
- Ministerio do comérico, industria e turismo (en castelán )
- Outros
- Páxina sobre a Colombia no World Factbook (en inglés )
.svg/150px-Flag_of_Mercosur_(Portuguese).svg.png)
.svg/100px-South_America_(orthographic_projection).svg.png)
ace:Kolombia
