cesário verde - Wikilingue - Encydia
José Joaquim Cesário Verde (Lisboa, 25 de febreiro de 1855 — Lumiar, 19 de xullo de 1886 ) foi un poeta portugués, sendo considerado un dos precursores da poesía que sería feita en Portugal o século XX.
Fillo do labrego e comerciante José Anastácio Verde e de Maria da Piedade dos Santos Verde, Cesário matriculouse no Curso Superior de Letras en 1873 , mais só o frecuentou algúns meses. Alí coñeceu Silva Pito, que ficou seu amigo para o resto da vida. Dividíase entre a produción de poesías (publicadas en xornais) e as actividades de comerciante herdadas do pai.
En 1877 comezou a ter síntomas de tuberculose, doenza que xa lle tirara o irmán e a irmá. Estas mortes inspiraron con todo un de seus principais poemas, Nós (1884).
Tenta curarse da tuberculose, mais sen logro, vén a falecer o día 19 de xullo de 1886. O ano seguinte Silva Pito organiza O Libro de Cesário Verde, compilação da súa poesía publicada en 1901 .
No seu estilo delicado, Cesário empregou técnicas impressionistas, con extrema sensibilidade ao retratar a Cidade e o Campo, que son os seus escenarios predilectos. Evitou o lirismo tradicional, expresándose dunha forma máis natural.
Táboa de contido |
Poetização do real
Para Cesário Verde, ver é entender o que se esconde na realidade, é captar as impresións que as cousas lle deixan e, por iso, percepciona o real minuciosamente a través dos sentidos e reflexiona esa mesma impresión que o exterior deixa no interior do suxeito poético. Ou sexa, o real exterior é aprehendido polo mundo interior que o interpreta e recría con grande nitidez, nunha actitude de captación de real polos sentidos, con predominância dos datos da visión: a cor, a luz, o recorte e o movemento.
A dicotomia cidade/campo
A supremacia exercida pola cidade sobre o campo leva o poeta a tratar estes dous espazos en termos dicotómicos. O contacto co campo na súa infancia determina a visión que del nos dá e a súa preferencia. Ao contrario doutros poetas anteriores, o campo non ten un aspecto idílico, paradisíaco, bucólico, susceptíbel de devaneio poético, mais si un espazo real, concreto, auténtico, que lle revisa liberdade. O campo é un espazo de vitalidade, alegría, beleza, vida saudábel… Na cidade, o ambiente físico, cheo de contrastes, presenta rúas macadamizadas/esburacadas, casas apalaçadas (habitadas polos burgueses e polos ociosos)/quintalórios vellos, edificios cinzentos e sucios… O ambiente humano é caracterizado polos calceteiros, cuxa columna nunca se endireita, polos panadeiros cubertos de fariña, polas vendedeiras enfezadas, polas engomadeiras tísicas, polas burguesinhas… É neste sentido que podemos recoñecer a capacidade de Cesário Verde en traer para a poesía o real cotián do home citadino.
Ao lerse o poema "De Tarde", pertencente a "En Petiz", é visíbel o ton irónico en relación aos citadinos, mais onde o ton eufórico tamén sobressai, ao percorrer os lugares campestres ao lado da súa "compañeira". A preferencia do poeta polo campo está expresada nos poemas "De verán" e "Nós" (o máis longo), onde desaparecen a aspereza e a doenza ligadas á vida citadina e xorde o eloxio ao ambiente campesino. A arte de Cesário Verde é, pois, reveladora dunha preocupación social e intervén criticamente. O campo ofrece ao poeta unha lección de vida multifacetada (por exemplo, os campesiños son retratados no seu traballo diario) que el transmite con objectividade e realismo. Trátase, pois, dunha visión concreta do campo e non da abstracción da Natureza.
A forza inspiradora de Cesário é a terra-nai, sendo nela que Cesário encontra os seus temas. É por isto que, habitualmente, se asocia o poeta ao mito de Anteu .
A muller en Cesário Verde
Deambulando polos dous espazos, depara con dous tipos de muller, que están articulados cos locais. A cidade maldita xorde asociada á muller nefasta, frívola, calculista, madura, destrutiva, dominadora, sen sentimentos. En contraste con esta muller predadora, xorde un tipo feminino, por exemplo en "A Débil", que é o oposto complementar das esplêndidas aristocráticas, presentes en poemas como "Deslumbramentos" e "Vaidosa". Esa muller é fráxil, tenra, inxenua e despretensiosa.
Outra perspectiva nos é mostrada da muller (desfavorecida) no campo . A vendedora en "Nun Barrio Moderno", ou a engomadeira en "Contrariedades" mostran as características da muller do pobo no campo. Sempre feas, pobres e por veces doentes, ou en esforzo físico, as mulleres traballadoras son obxecto da admiración de Cesário.
"Despois de referir o escenario xeral da acción en "Nun Barrio Moderno", os ollos do suxeito poético reteñen, como unha obxectiva, un elemento novo - a vendedeira. A súa caracterización é dunha duplicidade contrastante: ela é pobre, anémica, fea, viste mal e ten que traballar para sobrevivir, mais aparece envolvida nunha forza case épica, de "peito erguido" e "pulsos nas ilhargas", encarnando, pola súa castidade, a forza genuína do pobo traballador, que Cesário tan ben defende."
A poética de Cesário e as escolas literarias
Podemos afirmar a súa aproximación a varias estéticas, aínda que sexa visíbel a proximidade con Baudelaire, por retratar realidades cotiás, o que o aproxima dos poetas portugueses do século XX e o fixo incompreendido seu tempo.
Aínda que Cesário Verde non puidese ser enmarcado en ningunha das escolas poéticas dos países de lingua portuguesa da época podemos dicir que el non podería non estar relacionado ás estéticas do seu tempo dalgunha forma. Se se tiver en conta o interese pola captación do real, por exemplo, ao considerarmos o tipo de escena a seren retratadas polas cales o poeta optou, seus cadros e figuras citadinos, concretos, plásticos e colorados, é fácil detectar aquí a afinidade ao Realismo. A conexión aos ideais do Naturalismo verifícase na medida en que o medio xorde determinante dos comportamentos. Se considerarmos o traxe do poeta figurar plasticamente unha escena, podería aproximalo, inclusive, do Parnasianismo. Porén, súa obra aínda ten un correcto sentimentalismo que remite ao Romanticismo e as imaxes retratadas, moitas veces de personaxes doetes ou pobres, xamais poderían ser retratadas por un parnasiano.
Aproxímase aos impressionistas que captan a realidade mais que a retratan xa filtrada polas percepcións, o que, definitivamente, o inscribe no cadro dos poetas fundadores da modernidade. Ecos de súa obra poden ser vistos nos poemas de Fernando Persoa, parecendo Cesário Verde o predecesor do heterônimo Álvaro de Campos de Opiário e sendo citado varias veces por Alberto Caeiro.
Importancia da representación do cotián na poesía de Cesário Verde
A observación das situacións do cotián é o punto de partida preferencial para os poemas de Cesário Verde. É o mundo real, rotineiro, que é retratado e analizado, servindo de soporte ás ideas e sentimentos do poeta.
Os suxeitos poéticos creados por Cesário Verde son atentos ao que pasa. Aquilo que para outro transeunte sería unha banalidade é, na perspectiva do poeta, parte dun cadro do real. Véxase que antes de se focar nunha situación particular, que prenda a atención, o poeta dános unha visión xeral do ambiente: "Dez horas da mañá, os transparentes/Matizam unha casa apalaçada(…)E fere a vista, con brancuras quentes, a larga rúa macadamizada" (en "Nun barrio moderno"). Mais, a pesar de existiren situacións particulares, estas poderían ser integradas no movemento cotián dunha rúa dunha cidade onde "(…) ruta, pequenina azafamada,/Notei de costas unha rapariga" (en "Nun barrio moderno"), mais que para o suxeito poético toman unha nova dimensión. Un proceso análogo pode verificarse en "Cristalizações", onde as primeiras estrofes constitúen unha visión panorâmica, para se focar máis á cabeza nos "calceteiros" ou na "actrizita". É esencialmente destacado o cotián urbano, onde o suxeito poético deambula, sendo o poema "O sentimento dun occidental" aquel en que é máis clara a descrición do día-a-día como punto de partida para a revolta contra a vivencia deshumana da cidade. De feito, Cesário Verde está lonxe de se deixar na passividade da observación casual, e repara naquilo, que téndose tornado parte de cada día, é un factor de animalização e doenza. Outras veces, partindo da realidade, transfigura-a, nun impulso salutar, en que todo parece tomar formas orgánicas e vivas en oposición ao emparedamento das rúas da cidade: "Se eu transformase os simples vegetais, nun ser humano que se mova e exista/Cheo de belas proporcións carnais?!".
Linguaxe e estilo
Velaí algunhas das características estilísticas e lingüísticas: vocabulário obxectivo; imaxes extremamente visuais de modo a dar unha dimensión realista do mundo (de aí poeta-pintor); pormenor descritivo; mestura o físico e o moral; combina sensacións; usa sinestesias, metáforas, comparacións, hipálage; emprega dous ou máis adxectivos a calificar o mesmo substantivo; rueiros, en versos decassilábicos ou alexandrinos; utilización do "enjambement".
