censo demográfico - Wikilingue - Encydia
O censo ou recenseamento demográfico é unha pescuda sobre a poboación que posibilita a recolla de varias informacións, tales como o número de habitantes, o número de homes, mulleres, nenos e anciáns, onde e como viven as persoas e o traballo que realizan, entre outras cousas. Ese estudo é realizado normalmente a cada dez anos na maioría dos países.
Segundo a definición da ONU, "un recenseamento de poboación pode ser definido como o conxunto das operacións que consisten en recoller, agrupar e publicar datos demográficos, económicos e sociais relativos a un momento determinado ou en certos períodos, a todos os habitantes dun país ou territorio". Ou sexa, o recenseamento é unha conta periódica e realízase en Portugal de dez en dez anos.
Táboa de contido |
Censos no mundo
Os chineses e romanos elaboraron os primeiros censos coñecidos. A finalidade deste traballo na época era militar e fiscal.
O máis remoto censo que se ten noticia é o da China, que ocorrería en 2238 a.C., cando o emperador Yao mandou realizar un censo da poboación e das lavouras cultivadas. Hai aínda rexistros dun censo realizado na época pouco anterior a de Moisés, cerca de 1700 a.C., e de que os exipcios facían recenseamentos anualmente, o século XVI a.C[2].
Na Antiga Roma era o censor que mantiña o moral público, e levaba ao goberno central as informacións sobre o estado xeral da poboación.
Algunhas obras din que foi o século XVII a primeira tentativa de elaborar un censo por un Estado, executando de forma organizada a conta fidedigna da poboación. Documentado, porén, sábese que foi na Suecia o ano de 1749, xa o século XVIII, que foi elaborado o primeiro recenseamento demográfico de maneira que permitise coñecer con precisión o número e a clase social de seus cidadáns.
A nivel internacional, a partir do século XX tentouse que os países que aínda non o habían feito, realizasen unha conta periódica da poboación, recomendándose que por acordo internacional, se adoptasen regras comúns na recolla, clasificación e presentación dos datos, de modo a tomar validas as comparacións que se puidesen vir a facer entre as estatísticas de distintos países.
Durante a Segunda Guerra Mundial moitos países, debido aos conflitos, víranse impedidos de realizar recenseamentos periódicos da súa poboación. Despois da guerra os seus gobernos, obrigados a afrontar os problemas políticos, económicos e sociais dela decorrentes, sentiron necesidade de posuír informacións actualizadas sobre o volume e as características das poboacións so súas administracións. Despois da Guerra Mundial foi feito o Censo das Américas. Este foi un programa de recenseamento simultáneo para varios países americanos promovido polo IASI, no cal o Brasil participou.
Nalgúns países, as persoas non queren ser recenseadas. Existe algunha polémica sobre lla realización de recenseamentos é unha práctica aceptábel, ou se por outro lado é unha intromissão do Goberno. Esta situación moitas veces leva certos países a procurar alternativas, o que pode comprometer a veracidade dos resultados. Nalgúns destes países, son utilizados os rexistros normais de poboación, como o rexistro civil (i.e. billete de identidade), da carta de condução, ou dun rexistro camarário especial que as persoas son obrigadas a facer. Así, é posíbel saber o número de persoas, mais non é fácil obter información tan extensiva coa que se consegue cun recenseamento de poboación.
Exemplos da historia
Na Antiga Roma efectuábase o recenseamento de catro en catro anos por cuestións relixiosas. Era unha época de festas dos deuses, coa intención de obteren a protección destes e evitaren un posíbel castigo. Todos deberían estar presentes nesta festa, so pena de perderen a cidadanía romana. O recenseamento era un modo de saber a situación, no momento de clase social.
Na Idade Media e no inicio dos tempos modernos, non eran moi frecuentes pola falta dunha estrutura administrativa conveniente e pola oposición e resistencia dunha poboación receosa das consecuencias de tales operacións. Fixéronse algunhas contas da poboación con base no número de fogos [carece de fontes].
O século XVIII comezaron a efectuarse recenseamentos en países como a Islandia e a Noruega.
A partir de 1790 nos Estados Unidos da América, por decisión do Congreso, foron decretados os recenseamentos de 10 en dez anos con fins políticos, procurando saberse o número de deputados que se podía elixir en cada rexión, pois o número varía consoante a poboación. Este paso dos EUA vai ter repercusións en Inglaterra e Francia.
Censo no Brasil
Ver artigo principal: No Brasil, o responsábel polos censos é o IBGE (Instituto Brasileiro de Xeografía e Estatística), desde 1936, cando o instituto foi creado, realizando en media a cada dez anos o Censo Demográfico. O primeiro censo foi realizado o ano de 1872 , seguido polos de 1890 , 1900 e 1920.
Os censos demográficos son planeados para seren executados os anos de finais cero, ou sexa, a cada dez anos. Desta forma o último censo realizado no Brasil foi o ano 2000, sendo que o próximo será este ano, 2010. No intervalo entre dous censos demográficos, realízase a conta de poboación. Porén, por cuestións orzamentarias e financeiras, a conta planeada para 2005 só foi concretada en 2007 , realizándose simultaneamente ao Censo Agropecuário.[1]
Censo en Portugal
En Portugal , a primeira conta poboacional foi feita en 1527, no reinado de D. João III con base predominantemente nos fogos. Nesta época houben un arrolamento de 1 200 000 portugueses. Outras recollas se seguiron, como o de 1636, so autorización de Filipe IV, e en 1776 e 1778 as chamadas "listas dos pobos do reino", por parte de Pina Manique.
Porén, as primeiras contas da poboación a que se poden dar o nome de recenseamento só apareceron o século XIX. Estes foron feitos en con base en números fornecidos polas paróquias, en 1811, 1864, 1872, 1890 e 1911 e este último debido á implantación da República Portuguesa. Cando Portugal adhire á Comunidade Económica Europea (CEE), adopta os métodos desta.
Noutros países lusófonos
En Mozambique , Angola, Guinea Portuguesa e Timor Portugués foron realizados recenseamentos durante o período colonial, en 1930 en Mozambique, e en 1950 nos outros. Actualmente, en Portugal e en Mozambique, os responsábeis polos censos son os Institutos Nacionais de Estatística de cada país.
Características do Recenseamento
- É proxectado e executado so os auspícios (protección, dirección, consello…) do Goberno, logo, obrigatorio responder;
- Universal - son contados unha única vez todos os habitantes do territorio;
- Simultaneidade de recolla de informacións, que se refiren todas a un período ben determinado. Isto é, realizado ao mesmo tempo en todas as zonas do país, para evitar dobres contas.
- Recolla con base no individuo, das informacións nel contidos sobre a poboación recenseada- as persoas son contadas na súa residencia e son creados boletíns para cada individuo.
- Ámbito territorial ben delimitado, en que asenta a conta da poboación- realízase o recenseamento no territorio dun país, podendo facerse en embaixadas (que son consideradas territorio dun país) e persoas que van a bordo de avións portugueses, etc, o día do recenseamento.
- Elaboración periódica dos datos- hoxe en día os datos non son gardados en segredo, encontrándose á disposición de todos.
- Realización periódica- En Portugal, de 10 en dez anos.
A conta e a recolla periódica de informacións relativas á poboación non é algo de novo. Ao longo da Historia do Home téñense rexistrado esforzos para recoller periodicamente informacións relativas á poboación.
Fases do recenseamento
- Planificación e Preparación:
- Notação e recolla;
- Compilação e verificação;
- Clasificación e publicación dos datos;
Ver tamén
- Datos dos censos da poboación realizados en Portugal
- Datos dos censos da vivenda realizados en Portugal
- IBGE
- Conta de poboación
- Censo Agropecuário
Referencias
