acción directa de inconstitucionalidade - Wikilingue - Encydia
A Acción Directa de Inconstitucionalidade (ADI ou ADIN) é un instrumento utilizado no chamado control directo da constitucionalidade das leis e actos normativos, exercido perante o Supremo Tribunal Federal brasileiro. A acción directa de inconstitucionalidade é regulamentada pola Lei 9.868/99.[1]
Ela ten fundamento na alínea "a" do inciso I do artigo 102 da Constitución Federal e pode ser ajuizada, en nivel federal, perante o STF, contra leis ou actos normativos federais ou estaduais que contraríen a Constitución Federal. É coñecida doutrinariamente como ADIN Genérica.
O poder de ajuizar esa acción, chamado de legitimação, é reparado nos incisos I a IX do artigo 103 da Constitución Federal, constituíndose nunha legitimação restrinxida a aqueles enumerados nos dispositivos retromencionados. San eles: o presidente da República; o Procurador Xeral da República; os Governador dos Estados e o Governador do Distrito Federal; as mesas (órganos administrativos) da Cámara dos Deputados, do Senado Federal, da Cámara Lexislativa do Distrito Federal; a Mesa de Asemblea Lexislativa; Partidos Políticos con representación no Congreso Nacional; Consello Federal da Orde dos Avogados do Brasil (OAB); Entidades de Clase de Ámbito Nacional e Confederacións Sindicais.
Diferentemente das decisións proferidas noutros procesos xudiciais, nos cales ao efecto da decisión proferida diríxese, en regra, só ás partes que del participaron, a decisión proferida en acción directa de inconstitucionalidade alcanza quen non participou do proceso onde ela foi proferida. A iso a doutrina denomina de efecto erga omnes.
Outros efectos decorrentes de decisións proferidas en ADIN son os chamados efectos retroativo, ou ex tunc; e irretroativo, prospectivo, ou ex nunc.
Ocorre, aínda, o chamado efecto vinculante, a través do cal fican sometidas á decisión proferida en ADI, os demais órganos do Poder Xudiciario e as Administracións Públicas Federal, Estadual, Distrital e Municipal (§ único, art. 28, Lei 9.868/99).
Táboa de contido |
ADIN Genérica
Xuízo
Feita polo Supremo Tribunal Federal (STF) que analiza leis e actos normativos federais e estaduais ferindo a CF ou polos Tribunais de Xustiza cando son leis estaduais e municipais ferindo a constitución estadual.
Lexitimidade
1. Presidente da República; 2. Procurador Xeral da República; 3. Governador dos Estados e o Governador do Distrito Federal (contra lei federal ou estadual e doutro estado desde que provén o interese do seu estado); 4. A mesa da Cámara dos Deputados (nunca a mesa do Congreso), 5. A mesa do Senado Federal (nunca a mesa do Congreso), 6. A mesa da Cámara Lexislativa do Distrito Federal ou a Mesa de Asemblea Lexislativa; 7. Partidos Políticos con representación no Congreso Nacional (polo menos 1 deputado ou 1 senador): coa perda de representación no Congreso, a ADIN continúa a ser xulgada; 8. Consello Federal da Orde dos Avogados do Brasil (OAB); 9. Entidades de Clase de Ámbito Nacional e Confederacións Sindicais (entidade de clase que tiver asociados en polo menos 9 estados e confereração sindical: unión de 3 federacións en polo menos 3 estados).
Obxecto
Actos normativos e tratados internacionais. Non pode ser obxecto: lei anterior a CF e normas constitucionais originárias
Pertinência Temática
Os legitimados universais poden propor a ADIN sobre calquera asunto. San eles: o presidente da república, as Mesas do Senado e da Cámara de Deputados, o Procurador-Xeral da República, o Consello Federal da Orde dos Avogados do Brasil e o partido político con representación no Congreso Nacional.
Os legitimados especiais só poden propor ADIN sobre determinado interese, ou sexa, pertinência temática. Os que posúen pertinência temática son: os governador de estado, as mesas das asembleas lexislativas (estado) ou cámara lexislativa (DF) e a confederación sindical e a entidade de clase.
Efectos
- Erga omnes (efecto contra todos): efecto en todo o Brasil;
- Vinculante: obrigación a todo xudiciario e administración pública federal, estadual e municipal (directa ou indireta);
- Ex-tunc: retroativo.
- Efecto Repristinatório: ressureição dunha lei, exemplo: unha lei X revogou a lei Y, mais o STF por ADIN revogou a lei X, por tanto a lei Y volta a valer.
Artigo 102 § 2º - As decisións definitivas de mérito, proferidas polo Supremo Tribunal Federal, nas accións directas de inconstitucionalidade e nas accións declaratórias de constitucionalidade producirán eficacia contra todos e efecto vinculante, relativamente aos demais órganos do Poder Xudiciario e á administración pública directa e indireta, nas esferas federal, estadual e municipal.
Amigo da Corte (amicus curiae)
É un terceiro que intervén no proceso de toma de decisión xudicial, frecuentemente, en defensa dos intereses de grupos por el representados (entidades), ofrecendo informacións acerca da cuestión xurídica controvertida, ben como novas alternativas interpretativas. Artigo 7 § 2o – Lei 9868 “O relator, considerando a relevancia da materia e a representatividade dos postulantes, poderá, por despacho irrecorrível, admitir, observado o prazo fixado no parágrafo anterior (30 días), a manifestación doutros órganos ou entidades.”
ADIN por omissão
Cando a lei non foi feita, por exemplo existe unha norma constitucional limitada, mais sen lei regulamentando esta norma. Ela pode ser feita de dous modos:
- Mandado de Injunção: cando feita polo control difuso.
- ADIN: cando feita polo control concentrado.
ADIN Interventiva
Cando ocorre intervención federal sobre os estados, distrito federal ou municipios por ofensa a principios constitucionais descritos no artigo 34 da Constitución Federal.
Legitimados
1. procurador Xeral da República
Xuízo
Feito polo Superior Tribunal Federal (STF). Se o STF xulgar procedente a ADIN interventiva, el pide ao Presidente da República a intervención federal. O xuízo será feito polo Tribunal de Xustiza estadual cando ferir a Constitución Estadual do respectivo estado.
